اثردفعات دوشش بر ميزان توليد شير- بخش 1

اثردفعات دوشش بر ميزان توليد شير- بخش 1

در اکثريت فارم هاي خصوصي فکر مي کنند که دفعات دوشش و برنامه زمانبدي خود بر اساس دو بار در روز بوده و فاصله هر شيردوشي از هم 12 ساعت مي باشد. در حقيقت بسياري از اختلافات در دفعات دوشش و اختلاف در فاصله شيردوشي ها از هم در چند دهه گذشته بوده است. به طور معمول اين اهداف جنبه اجتماعي، مديريت توليدي يا دلايل اقتصادي داشته است. توليد شير براي هر گاو و ميانگين گله افزايش پيدا کرده است. علاقه در مورد دفعات دوشش و فاصله آن توسط مديريت فارم هاي شيري توسعه پيدا کرده است. اين تجربه در اوايل قرن اخير توسعه پيدا و تمايل دامداران جهت اعمال آن در فارم هاي خود توسعه پيدا کرده است. اين تجربه شامل يکبار دوشش در روز، دوبار دوشش در روز با فاصله بين 9-14 ساعت بين شيردوشي ها در مورد گاوهاي پر توليد مي باشد. مروري بر عمل شيردوشي در گذشته ممکن است به ما در فهم چرا و چگونگي شيردوشي امروزه به ما کمک کند.

..
يکبار دوشش در روز:
يکبار دوشش هنوز در بسياري از نقاط جهان، جايي که توليد هدف اصلي فارم ها نباشد عملي رايج مي باشد. به خصوص در سيستم هايي که گوساله با گاو پرورش داده مي شود( سيستم پرورش گاوهاي گوشتي). در نيوزلند و استراليا تحقيقاتي روي دوشيدن گاوها در اواخل دوره شيردهي يکبار در روز در حال انجام است. در اين تحقيق گاوهايي در اواخر دوره شيردهي، يکبار دوشش در روز، 10.8 پوند در مقايسه با دو بار دوشش 17.4 پوند در روز توليد مي کرد.
..
دو بار دوشش در روز:
دو بار دوشش در روز معمولترين برنامه زمانبدي براي گاوهاي شيرده مي باشد. اين برنامه زمانبدي در 30 سال اخير با فاصله 12 ساعت فاصله دوشش مورد توجه قرار گرفته است. در اروپا و استراليا و نيوزليند و آمريکا فاصله دقيق 12 ساعت فاصله شيردوشي دقيقا رعايت نمي شود. و فاصله 10-14 ساعت فاصله شيردوشي عملي رايج در اين زمينه مي باشد. دليل اصلي جهت پذيرش فاصله دوشش 10-14 ساعت به ازاي 12 ساعت فاصله دوشش، به خاطر سازگاري با فاکتورهاي اجتماعي، نظير تعداد گاوهاي قابل دوشش، طول شبانه روز و ... مي باشد.
تحقيقات فوايد قطعي در مورد تفاوت بين فاصله دوشش 12 ساعت در مقايسه با 10-14 ساعت به اثبات نرسانده است. در مطالعي که در سال 1963 در دانشگاه کرونل انجام شد و گاوها روزانه دو بار و با فاصله 8-16 ساعت در مقايسه با گاوهايي دو بار دوشش در روز با فاصله 12 ساعت دوشيده مي شدند.در اين آزمايش مشاهده شد که گاوهايي که با فاصله 8-16 ساعت دوشيده مي شدند تنها 4.3% شير کمتري در مقايسه با ساير گاوها توليد کردند.
مطالعه ديگري در دانشگاه ايليونز (Ilioois) با گاوهايي که 70 پوند شير توليد مي کردندو اين گاوها دو بار در روز دوشيده مي شدند. مشخص شد که چنانچه گاوها با فاصله دوشش 9-15 ساعت در مقايسه با گاوهاي که با فاصله دوشش 12 ساعت دوشيده مي شوند حدود 2% کاهش در توليد شير مشاهده مي شود. بنابراين ميتوان نتيجه گرفت که رعايت دقيق مدت زمان و فاصله بين دوششها امري ضروري نمي باشد.
..
سه بار دوشش در روز:
در سالهاي اخير دوشيدن گاوها سه بار در روز رواج پيدا کرده است. از سال 1920 تا 1950 سه بار دوشش تنها به روري گاوهاي نژاد خالص ثبت شده جهت افزايش توليد آنها اعمال مي شد. در تحقيقات مختلف تفاوت بين توليد درگاوهايي که دو بار در روز يا سه بار در روز دوشيده مي شدند بين 3 تا 39% مي باشد. در اين بين مديريت و امکانات وتجهيزات نقش مهمي در پاسخ دام ها به افزايش توليد در نتيجه سه بار دوشش در مقايسه با دو بار دوشش دارد. نيازهاي تغذيه اي در جهت هر گونه عوامل که به موجب آن توليد افزايش مي يابد را بايد در نظر گرفت. مديريت شيردهي و سيستم هاي شيردهي بايد داراي کيفيت عالي بوده تا سلامتي و بهداشت پستان حفظ شود.
پاسخ به افزايش دفعات دوشش براي شکم هاي مختلف نيز متفاوت مي باشد. در مقايسه سه گله در کاليفرنيا در سال 1986 افزايش توليد شير به ازاي سه بار دوشش در گاوهاي شکم اول 19.4% در گاوهاي شکم دوم 13.5% و گاوهاي شکم سوم 11.7% و براي گاوهاي شکم 4 به بالا 13.4% مي باشد. در مطالعه ديگري در کاليفرنيا افزايش دفعات دوشش باعث افزايش توليد شير 12% در گاوهاي شکم اول و حدود 14% توليد بيشتر در کل دوره مشاهده شد. و توليد شير براي گاوهاي شکم دوم 7% ديده شد. در تحقيقاتي در انگلستان سه بار دوشش در طي 20 هفته اول شيردهي و گزارش کرد که توليد شير براي گاوهاي چند شکم زا 19% و براي گاوهاي شکم اول 13% افزايش نشان مي دهد.
اکثر تحقيقات روي ارزيابي سه بار دوشش در روز متمرکز شده است. اطلاعاتي کمي در مورد تاثير دفعات دوشش روي عملکرد توليدمثلي و سلامتي بافت پستاني موجود ميباشد. در سال 1986 در مطالعه اي در کاليفرنيا اثرات دفعات دوشش روي عملکرد توليدمثلي بررسي شد و مشخص شد گاوهايي که سه بار در روز در اوايل دوره شيردهي دوشيده مي شوند در مقايسه با گاوهاي دو بار دوشش روزهاي باز (OPEN DAY) بيشتري داشنتند. پيتر و همکاران در سال 1986 گزارش کردند که دام هاي دوبار دوشش در مقايسه با دام هاي سه بار دوشش عملکرد توليدمثلي بالايي داشته و همچنين اين دام ها اولين چرخه فحلي بعد از زايمان خود را سريعتي از سر گرفته اند. و اين اثر در بين شکم هاي مختلف اثرات معني داري نداشته است. با توجه به اطلاعات مربوط به مقالات گذشته دفعات دوشش ( سه بار در مقايسه با دو بار دوشش) باعث کاهش راندمان توليدمثلي در گاوها اوايل شيردهي مي شود. ولي افزايش دفعات دوشش در اواخر دوره شيردهي اثري روي عملکرد توليدمثلي نداشت. به هر حال بايد دانست که اثرات دفعات دوشش روي عملکرد توليدمثلي بسيار کم بوده و از نظر آماري معني دار نمي باشد. در آزمايشي ديگر طول عمر گاوها مورد ارزيابي قرار گرفت و مشاهده شد که گاوهايي سه بار دوشش در مقايسه با گاوهاي دو بار دوشش به ميزان کمتري از گله حذف شدند.
در تحقيقات انجام شده سلامتي پستان توسط دفعات دوشش تحت تاثير قرار نگرفته است. پرسون و همکاارن در سال 1986 گزارش کردند که گاوهايي که سه بار در روز دوشش در مقايسه با دو بار دوشش هيچ اختلافي در سلامتي پستان آنها مشاهده نشد. و هيچ اختلافي در شمار سلولهاي بدني و نوع سولهاي بدني و باکتريايي موجود در پستان مشاهده نشد. ..
به طور کلي چنانچه دامداران گله هاي خود را سه بار در روز بدوشند توليدي حدود 10-18% در ميزان شير آنها مشاهده مي شود بازده آبستني در اين گاوها در مقايسه با دفعات دوشش کمتر پايين تر مي باشد. و شمار سلولهاي بدني و ورم پستان در اين گاوها پايين تر مي باشد. به هر حال چنانچه مديريت ضعيف در اين زمنيه وجود داشته باشد يا تجهيزات کافي در اختيار نباشد ممکن است نتايج معکوسي حاصل آيد.

..
اثرات افزايش دفعات دوشش در اوايل دوره شيردهي : 
- افزايش دفعات دوشش در 21 روز اول شيردهي به 4 بار دوشش، باعث افزايش توليد شير در کل دوره شيردهي مي شود. 
- پرولاکتين توليدي افزايش پيدا مي کند و باعث رشد سلولهاي پستاني مي شود و به تبع آن باعث افزايش توليد شير مي شود. 
- افزايش دفعات دوشش در اوايل دوره شيردهي مي تواند باعث بهبود توليد در کل دوره شود
..
دو تفسير فيزيولوژيکي در مورد اثرات دفعات دوشش روي توليد شير وجود دارد. اول اينکه فشار داخل سلولهاي پستاني کاهش يافته و سرعت سنتز شير توسط سلولهاي پستاني افزايش مي يابد. نظريه فشار داخلي پستاني پيشنهاد مي کند که نيروهاي فيزيکي حاصل تجمع شير و نيروهاي ممانعت کننده ترکيبات موجود در شير، در داخل آلوئول ها سبب مي شود که سلولهاي ترشحي داخل پستان به هم چسبده و و در نتيجه اين متابوليسم اين سلولها کاهش يافته و و سنتز ترکيبات شير کاهش مي يابد. سرعت سنتز شير بعد از شيردوشي روند سريعي داشته و تا 36 ساعت بعد از آن کاهش يافته تا زماني که واقعا ترشح شير متوقف مي شود. در ادامه تجمع شير در پستان فاکتورهاي هورمون مانند، توسط سلولهاي اپيتليالي پستان ترشح مي شوند که اثر ممانعت کننده اي بر سنتز شير دارند. اين اثر مهارکننده گي يک روش خود محدود کنندگي جهت سنتز شير مي باشد. در بين دو شيردوشي که شير در غده پستاني جمع مي شود اثرات خود محدود کنندگي تجمع شير، از توليد بيشتر شير و ترکيبات آن توسط سولهاي که باعث سنتز آنها مي شود جلوگيري مي کند. هم اثر فشار داخل پستاني و هم اثر خود محدود کنندگي ( به علت فاکتورهاي هورمون مانند) در هنگامي که دفعات دوشش افزايش مي يابد، کاهش مي يابند. و باعث افزايش توليد شير مي شود.
پاسخ هاي معمول (پاسخ فيزيولوژيک دوم) بيشتر به دفعات دوشش، عبارت است از تاثير آن روي ترشح پرولاکتين مي باشد. غلظت خوني پرولاکتين درست بعد از هر بار دوشش افزايش مي يابد. پيشنها د شده که با افزايش پرولاکتين در اوايل دوره شيردهي، در همان دوره شيردهي باعث افزايش تعداد سلولهاي ترشحي در داخل غده پستان مي شود. واضح است که رشد سلولهاي پستاني جهت توليد شير در انتهاي آبستني شروع مي شود و در چندين هفته اوايل شيردهي ادامه مي يابد. در واقع توليد شير به خاطر عملکرد صحيح سلولهاي ترشحي مي باشد. شروع شيردهي همراه با افزايش سلولهاي ترشحي پستان باعث افزايش توليد شير مي شود ...

..

..

حشمت الله بهرامي يکدانگي

(عضو گروه علمي فارميران)

اهميت شير و فرآورده هاي آن و نقش آن در تغذيه انسان

اهميت شير و فرآورده هاي آن و نقش آن در تغذيه انسان

هر وقت شير بر اساس توانايي پستانداران مبني بر توليد شير به مقدار بيش از حد نياز تغذيه نوزادانشان بنا شده است .بخش اعظم ( حدود 91% ) شير توليدي در جهان از گاو حاصل مي شود در برخي کشورها گوسفند ، بز و گاوميش توليدکننده هاي عمده شير محسوب مي شوند . از شتر و آهو نيز براي توليد شير استفاده مي شود . طي قرنها گاو و بعضي از پستانداران را بدليل توان آنها در توليد شير زياد انتخاب و اصلاح کرده اند . در شرايط طبيعي ، حيوانات وحشي به اندازه ايي شير توليد مي کنند که براي تغذيه نوزادشان بسنده باشد .اهميت گاو در تأمين شير مورد نياز بشر را مي توان در اين نکته خلاصه کرد که آنرا لقب "نامادري انسان " داده اند . فرآورده هاي غذايي دامي از مکمل هاي اصلي غذاهاي گياهي به شمار مي آيند و بخش مهمي از پروتئين حيواني مصرفي در استراليا ، نيوزلند ، اروگوئه ، کانادا ، آمريکا و بيشتر کشورهاي اروپايي از شير بدست مي آيد . بطور کلي در دنيا هيچگونه کمبود پروتئين حيواني وجود ندارد اما مقدار پروتئين حيواني موجود در کشورهاي در حال رشد ، 9 گرم در روز براي هر انسان است .در حالي که اين رقم براي کشورهاي توسعه يافته نزديک به 44 گرم در روز است . کمبود پروتئين در کشورهايي ديده مي شود که در آنها کمبود کالري نيز وجود دارد و اين مطلب بويژه براي کشورهاي خاور دور ، خاور نزديک و آفريقا درست است . عموماً در کشورهايي که کمبود کل پروتئين وجود دارد کمبود پروتئين حيواني نيز ديده مي شود . در هندوستان و پاکستان تقريباً تمام پروتئين حيواني مصرفي از پروتئين شير بدست مي آيد . زيرا از گوشت حيوانات کمتر مصرف شده و يا اولاً حيوانات را براي مصرف گوشت شکار نمي کنند . اگر چه شير مي تواند بعنوان غذايي مهم براي جبران کمبود مواد غذايي در کشورهاي رو به توسعه بکار گرفته شود ، ولي استفاده از آن در کشورهايي محدود خواهد بود که بيشتر مردم بدليل کمبود آنزيم لاکتاز در برابر مصرف لاکتوز ناسازگاري دارند.
اينگونه افراد توانايي معرف لاکتوز شير را نداشته و در نتيجه دچار نفخ ، سر و صداي شکم ، گرفتگي ماهيچه ، شکم و اسهال مي شوند . اگر معرف شير ادامه يابد بدليل کاهش جذب مواد غذايي از روده اين افراد به سوء تغذيه دچار خواهند شد . اين بيماري به هنگام تولد مشخص نيست ولي با نزديک شدن سن بلوغ آثار آن پديدار ميشود . در نمونه اي مورد مطالعه نزديک به 70% از سياه پوستان آفريقا و امريکا و 90% از آسيايها دچار بيماري عدم تحمل لاکتوز بوده اند . آشکار نيست که آيا کمبود لاکتاز منشاء ژنتيکي دارد و يا بدليل مصرف نکردن شير پس از دوره شيرخوارگي است . در بيشترين موارد درصد بالايي از افراد مبتلا به بيماري در مناطقي ديده مي شوند که شير به ميزان بسيار اندکي توليد مي شود . اگر کمبود لاکتاز علت ژنتيکي داشته باشد . افزايش توليد شير در اينگونه کشورها منطقي به نظر نمي رسد . بطور کلي شير به سبب داشتن دو جزء اصلي خود يعني پروتئين و کلسيم در تغذيه انسان جايگاه ارزشمندي دارد . پروتئين شير حاوي اکثر اسيدهاي آمينه ضروري است که معمولاً در غلات مورد مصرف غذايي مستقيم انسان به مقدار کم يافت مي شوند . يک ليتر شير در روز تمام نيازهاي پروتئين اطفال زير 6 سال و بيش از 60% نيازهاي پروتئيني کودکان در حال رشد ( 6تا4 سال ) را تأمين مي کند . زنان شيرده با مصرف يک ليتر شير تقريباً 44% نيازهاي پروتئيني خود را فراهم مي نمايند . در سال 1980 فرآورده هاي لبني به استثناء کره 20% از کل نيازهاي پروتئيني مردم ايالات متحده امريکا را تأمين نموده است . هر ليتر شير 2/1 گرم کلسيم دارد که تقريباً تمام نيازهاي روزانه کلسيم انسان را در سنين گوناگون و در گامهاي مختلف توليد مثل ( شيردهي 2/1 گرم ، آبستني 3/1 گرم ) برآورده مي سازد . وجود کلسيم و ويتامين D در غذاي افراد مسن بويژه براي خانمها بعد از سن يائسگي بسيار حائز اهميت است . حدود 25% زنان بعد از توقف قاعدگي مبتلا به پوکي استخوان ناشي از کهولت شده که باعث شکستگي ستون مهره ها لگن يا استخونهاي بلند آنها مي شود . پوکي استخوان ( استئوپروزسيس ) عرضه ناشي از کمبود کلسيم در استخوانها ست که در نتيجه آن پوکي، سستي و ترک برداشتن استخوانها حاصل مي شود . سالانه 20% از کلسيم استخوان افراد مسن ترميم مي شود . در صورت مصرف نکردن روزانه کلسيم خروج اين ماده از استخوان منجر به پوکي آن خواهد شد . مصرف به اندازه کلسيم و فعاليتهاي مداوم فيزيکي عوامل مهمي در جلوگيري از اين بيماري هستند . به منظور جذب بالاتر کلسيم تقريباً به 98% از شير مايعي که روزانه به بازار عرضه مي گردد به ميزان 400 واحد بين المللي ويتامين D که در جذب کلسيم از دستگاه گوارش مؤثر است اضافه مي شود . رينوفلاوين و ويتامين A از جمله ويتامينهايي هستند که احتمالاً در جيره غذايي افراد به قدر کفايت وجود ندارد. يک ليتر شير در روز تمام نيازهاي ريبوفلاوين کودکان در حال رشد و تمامي افراد مسن به استثناء زنان باردار و شيرده را برآورده مي کند . همچنين تقريباً احتياجات ويتامين A نوزادان کمتر از يک سال ، 72% احتياجات کودکان بين 1 تا 2 سال ، بيش از 40% نياز بچه هاي بين 8 تا 10 سال و 29% نياز افراد مسن را تأمين مي کند .

شير و سلامتي

اعتقاد بر اين است که مصرف زياد کلسترول و اسيدهاي چرب اشباع که ميزان آنها در فرآورده هاي دامي بيشتر از فرآورده هاي گياهي است ، کلسترول خون را بالا برده و منجر به وقوع تصلب شرائين و بيماري هاي مزمن قلبي مي شود . به دنبال تحقيقات صورت گرفته ، بعضي شواهد نشان مي دهد که شير ، شير پس چرخ و ماست تأثير منفي بر روي کلسترول دارند . فرآورده هاي شير عموماً داراي اسيد چرب اشباع يا کلسترول خيلي زياد نيستند . همانگونه که در آزمايش تحقيقي 8 هفته دريافت شير و فرآورده هاي آن در افراد چاق و داراي اضافه وزن ، LDL کلسترول را به ميزان 4/8 درصد کاهش داد. آزمايشهاي ديگر نشان داده کلسيم پپيترهاي بيواکتيو و مواد ناشناخته ديگر در شير کامل نيز از افزايش فشار خون جلوگيري مي کنند و فوليک اسيد و ويتامينهاي B6, B12 و ساير عوامل ناشناخته در کاهش هموهموسطتشين که خود از فاکتورهاي ايجاد بيماريهاي قلبي مي باشد دخالت دارد . اسيد لينولئيک كنژوگيه موجود در شير نيز با اثرات آنتي اکسيداني و کاهنده چربي داراي خاصيت ضد تصلي شرائين مي باشد. اين اسيد همچنين در بهبود اگزماي کودکان و تأخير در پيشرفت آن نقش بسزايي دارد . دريافت مکمل هاي شير در گروه آزمايشي با بهبود کمبود منيزيم ( عامل فشارخون ) و دريافت قابل توجه ويتامين B12( ضد آنمي ) همراه بود . اگر چه حرارت دهي شير با اشعه مايکروويو ميزان ويتامين B12 را به ميزان 30تا40 درصد از بطن مي برد .

جدول زير تأمين نياز پروتئين حيواني يک انسان با تغذيه نيم ليتر شير را نشان مي دهد ؛

افراد	نياز کل پروتئين در روز (گرم)	پروتئين حيواني (گرم)	کلسيم ( ميلي گرم )	فسفر ( ميلي گرم)	ويتامين B1 (ميلي گرم)
مرد	56	28	800	800	2
زن	54	27	700	700	8/1
کودک9-7 ساله	52	26	800	800	6/1
ترکيبات شيميايي	5/16	5/16	590	450	1

سرانه مصرف شير بطور متوسط در کشور ما کمتر از ميزان پيشنهادي FAO,WHO مي باشد . ( نتايج بررسي مصرف سرانه خانوارهاي شهر تهران ) ميزان توصيه شده شير و لبنيات براي يک فرد بالغ در روز شامل يک ليوان شير يا ماست ، 30 گرم پنير و يا     5/1 ليوان بستني است که براي گروههاي در معرض خطر افزايش مي يابد.

گوشت

گوشت يکي ديگر از فرآورده هاي گاو است. گاو ممکن است که براي توليد شير، گوشت و يا کار نگهداري شود. اما پس از آنکه عمر بهره برداري گاو غير گوشتي به ايان مي رسد روانه کشتارگاه شده و از گوشت آن استفاده مي شود. در بيشتر کشورهاي اروپايي که زمين قابل استفاده براي پرورش گاوهاي گوشتي محدود است از گاوهاي شيري جهت توليد گوشت نيز استفاده مي شود. در اين کشورها، بخش مهمي از گوشت گاو مورد نياز از کشنارگاههاي گاوهاي شيري و گوساله هاي نر آنها بدست مي آيد. توليد کنندگان گوشت گاو ، گوساله هاي نر خالص از نژادهاي شيري و همچنين گوساله هاي نژاد آميخته ناشي از نژادهاي گوشتي و شيري را خريداري و پروار مي کنند. برخي از گاوداران گوساله هاي اضافي را پروار مرده و درآمد بيشتري بدست مي آورند. گرچه تقاضا براي گوشت گاو زياد است ، اما به دليلي اين که بازده تبديل خوراک به وزن زنده در آن کم است و دوره نگهداري و پرورش گاو گوشتي و ارائه به بازار از ديگر دامهاي گوشتي و بويژه طيور زياد است بنابراين گوشت گاو نسبتاً گران تمام مي شود.

 

ويژگيهاي غذايي گوشت

گوشت بيشتر ترکيبات لازم براي يک جيره غذايي کامل را داراست:

1- پروتئين : گوشت تازه 15 تا 20 درصد پروتئين دارد که تمام آمينواسيدها در گوشت گاو مانند گوشت انسان است.
2- انرژي : گشت نبع غني از کالري است که مقدار آن به ميزان چربي موجود در گوشت بستگي دارد.
3- مينرالها: گوشت منبع غني از چند مينرال است و بويژه از نظر فسفر و آهن غني است.
4- ويتامينها: گوشت يکي از غني ترين منابع ويتامينهاي گروه B کمپلکس است.
5- گوارش پذيري: گوارش پذيري گوشت بسيار زياد است ، به گونه اي که نزديک به 95 درصد از چربي و 97 درصد از پزوتئين آن گوارش پذير است.

فرآورده هاي فرعي

اگر گوشت ناشي از لاشه حيوان پس از کشتار را محصول اصلي بناميم ، ديگر قسمتهاي حيوان را ميتوان فرآورده هاي فرعي دانست. پس از کشتار حيوان بيش از 100 فرآورده فرعي بدست مي آيد که هر يک از آنها به گونه اي مورد استفاده قرار مي گيرد. پاره اي از آنها عبارتند از :

1) پوست: استفاده از پوست گاو بوسيله انسان به 1000 سال پيش باز مي گردد که از آن در زمانهاي بسيار پيش براي تهيه لباسهاي معمولي و لباسهاي رزم استفاده مي شد. امروزه نيز از آن براي تهيه چرم جهت ساختن کفش و مانند آنها استفاده مي شود. پوست يکي از مهمترين فرآورده هاي دامي به شمار مي آيد که بسته به کيفيت و سن گاو ممکن است بين 10 تا 15 درصد از ارزش دام زنده را در برگيرد.
2) چربي: پس از پوست چربي با ارزش ترين فرآورده ايي است که از کشتار گاو بدست مي آيد. پيه که از آب کردن بخشهاي غير خوراکي گاو بدست مي آيد از زمانهاي بسيار کهن مورد استفاده قرار مي گرفته و از آن براي ساختن شمع استفاده مي شد. اکنن پيه را بيشتر براي تهيه صابون ، پودرهاي شوينده بکار مي برند. همچنين از اين چربيها براي تهيه صابون، غذاي دام ، رنگ و پلاستيک استفاده مي شود. از چربي گاو براي توليد گليسيرين نيز استفاده مي شود.
3) ديگر اعضاء: قلب ، جگر، زبان، کله و پاچه که به تازگي در بسياري از کشورهاي اروپايي و آمريکايي هواداراني بدست آورده است.
4) مو: از موي درون گوش گاو براي تهيه بروسهاي ظروف نقاشي استفاده مي شود.
5) روده ها و مثانه:براي نگهداري سوسيس، پنير و ديگر مواد غذايي استفاده مي شود. همچنين از روده ها براي توليد نخ هاي جراحي استفاده مي شود و هپارين از لايه مخاطي روده باريک بدست مي آيد.
6) کلاژن: بافتهاي پيوندي لبها، سر، قوزک پا و استخوانها براي توليد کلاژن و چسب بکار برده مي شوند. مهمترين کاربرد اين چسب در بخاري است.
7) خون:خون براي توليد مواد آتش نشاني و چسب بکار مي رود. از پروتئين خون جهت تغذيه نيز استفاده مي وشد.
8) شاخ، سم و استخوانهاي گاو: براي تهيه وسايل زينتي و تزئيني مانند دکمه ، دسته چاقو ، شانه و مانند آنها استفاده مي شود.پودر استخوان نيز پس از سوختن براي تصفيه قند مورد استفاده قرار مي گيرد.
9) غدد بدن: از غدد مختلف بدن مواد شيميايي گوناگوني بدست مي آيد که در پزشکي کاربرد دارند.
10) کود گاو: از نظر کمک به حاصلخيزي زمين با ارزش است و در آمد ناشي از فروش کود در هر گاوداري رقم مهمي از درآمد را تشکيل مي دهد. در نقاطي که زراعت و گاوداري باهم انجام مي شود، چراي گاو در زمينهاي زراعي موجب افزايش حاصلخيزي زمينها مي شود.
11) کار: تقريباً تا 1000سال قبل از ميلاد مسيح ، تنها براي حمل و نقل هاي سنگين از گاو استفاده مي شد. اگرچه که توان گاو از اسب بيشتر نيست، اما گاو بهتر مي تواند در زمينهاي ناهموار حرکت کند و پايداري آن بيشتر است. براي آرام کردن حيوان ، معمولاً گاوهاي نر را اخته مي کنند. در سده هاي ميانه در اروپا براي انجام کارهايي مانند شخم زدن زمين رقابت زيادي بين اسب و گاو وجود داشت که سرانجام اسب جايگزين گاو شد. در آسيا و آفريقا هم از گاو براي شخم زدن زمين و همچنين براي خرمن کوبي و ديگر کارهاي زراعي استفاده مي شود.

تقلب در شير

تقلب در شير
تقلب در شير نيز به شکل هاي مختلفي صورت مي گيرد که مهم ترين آنها عبارتند از:

..
- مخلوط کردن شير حيوانات مختلف:
شير حيوانات مختلف در برخي از نقاط دنيا، داراي قيمت متفاوتي است. براي نمونه در مملکت ما شير گوسفند مطلوب تر از شير گاو است و به همين جهت متقلبين شير گوسفند را با مقداري شير بز يا گاو مخلوط مي کنند و به فروش مي رسانند.
..
- اضافه کردن آب به شير:
چون با اضافه کردن آب، حالت و رنگ شير تغيير چنداني نمي کند، لذا برخي از فروشندگان سودجو مقداري آب به شير اضافه نموده و به بازار عرضه مي کنند.
عده اي از متقلبين ابتدا مقداري از چربي شير را مي گيرند. در اين صورت وزن مخصوص شير افزايش مي يابد. حال اگر مقداري آب افزوده شود، اين دو تقلب با استفاده از وزن مخصوص شناخته نمي شود.
..
- اضافه کردن نشاسته به شير:
براي اين که شير مخلوط شده با آب به سادگي تشخيص داده نشود، متقلبين مقداري نشاسته به شير اضافه مي کنند، به نحوي که غلظت آن در حد شير طبيعي باشد.
..
- اضافه کردن جوش شيرين به شير:
شير در طي مراحل توليد، نگهداري و توزيع از راه هاي گوناگون آلوده مي شود و چنانچه در شرايط نامساعد و غير بهداشتي نگهداري شود به سرعت فاسد مي گردد. شير آلوده و فاسد در اثر حرارت لخته شده و به دو بخش مايع و دلمه تبديل مي گردد که اين عمل به علت بالا رفتن مقدار اسيدهاي آلي سنتز شده توسط ميکروب هاي آلوده کننده ي شير مي باشد و بيان کننده ي اين است که شير فاسد بوده است.
براي پوشاندن عيب و فساد شير، دام داران يا فروشندگان شير متقلب، مقداري جوش شيرين به شير فاسد مي افزايند که موجب خنثي شدن اسيدهاي سنتز شده توسط ميکروب ها شده و به اين ترتيب شير در اثر حرارت، لخته و دلمه نمي شود و فساد آن مخفي مي ماند. در حالي که ساير مواد مضر حاصل از ميکروب ها ممکن است همچنان فعال باقي بماند و با مصرف شير فاسد اختلالاتي در بدن به وجود آيد.
..
- افزودن کرومات و بي کرومات پتاسيم در شير:
عده اي از دامداري ها به جاي جوش شيرين، مقداري کرومات و بيکرومات پتاسيم به شير فاسد و ترش شده اضافه مي کنند تا از لخته شدن آن طي فرآيند حرارتي جلوگيري شود. ..
تقلب در کره

..

- اضافه کردن آب به کره:
مقدار آب موجود روغن حيواني حدود صفر در صفر و مقدار آب موجود در کره حدود 20 تا 25 درصد است. عده اي از متقلبين براي بالا بردن وزن کره، مقداري آب يا کازئين و آب به آن مي افزايند. به اين ترتيب که آب ولرم را با کره مالش مي دهند يا آب را با کره در دستگاه هاي ويژه اي به صورت امولسيون در مي آورند. در نتيجه مقدار آب کره از حدود 20 درصد، گاهي تا 40 درصد افزايش مي يابد. براي سهولت جذب آب، مقداري کازئين، کازئينات سديم يا مواد جاذب رطوبت ديگري مانند کلروسديم به کره اضافه مي کنند؛ بنابراين وزن آب و کازئين به وزن کره اضافه مي شود و از مقدار چربي آن کاسته مي گردد.
..
- اضافه کردن چربي هاي حيواني يا نباتي (مانند مارگارين) به کره:
در اين حالت نيز چون قيمت روغن ها و چربي ها از کره ارزان تر است، اين عمل براي افراد متقلب مقرون به صرفه مي باشد.
..
- اضافه کردن مواد رنگي به کره:
گاهي رنگ زرد کره، مطلوب و مورد توجه مصرف کنندگان است. به همين جهت توليد کنندگان کره آن را با مواد رنگي مخلوط مي کنند که تعدادي از اين مواد رنگي از دسته ي مواد افزودني مجاز مانند ويتامين هاي A و B هستند و پاره اي ديگر ممکن است از مواد افزودني غير مجاز و خطرناک باشند.
..
- افزودن بي کرومات به کره:
در مواردي براي جلوگيري از بروز نشانه هاي تندي و ترشي کره، بي کرومات به آن افزوده مي شود.
.
تقلب در کشک
برخي از متقلبين براي تهيه ي کشک ، آرد و روغن نباتي و اسانس را با يکديگر مخلوط نموده و به نام کشک مرغوب به فروش مي رسانند.

..

..

شراره انصار

(مهندس شيمي- صنايع غذايي)

منبع: ميهن بلاگ

شناخت اصطلاحات غذايي

شناخت اصطلاحات غذايي

شناخت اصطلاحات غذايي

وقتي شما در مورد تغذيه و مواد غذايي با همسايه تان، فروشنده مواد غذايي، دامپزشك يا متخصص پرورش دام صحبت مي كنيد مهم است كه هر دو به يك زبان صحبت نماييد و مفاهيم شخص ديگر را درك كنيد.شما فهرستي از مفاهيم اصطلاحات رايج مواد غذايي را وقتي كه در مورد تغذيه در حال صحبت، يا در حال خواندن گزارشات آزمايشگاه ، مقالات يا بر چسب هاي غذايي هستيد، خواهيد يافت.

Acid Detergent fiber)ADF)(الياف نامحلول در محلول پاك كننده اسيدي):بخش فيبري، با قابليت هضم پايين علوفه مي باشد. ADF شامل لگنين و سلولز است.علوفه هاي با ADF زياد نسبت به علوفه هايي كه سطح پايين تر ADF دارند از انرژي قابل پايين تري برخوردار مي باشند. با افزايش سطح ADF سطح انرژي قابل هضم كاهش مي يابد.

Acid Detergent Insoluble Nitrogen)ADIN)(ازت نامحلول در محلول پاك كننده اسيدي):معيار مورد استفاده براي تخمين اثر حرارت دهي اضافي بر علوفه هاست . بخش ADIN درعلوفه هاي آسيب ديده در اثر حرارت ناشي از فرآيندهاي پلت كردن، سيلو كردن يا بسته بندي كردن علوفه هاي با ميزان رطوبت بالا، افزايش مي يابد. ADIN به بخشي از ازت كه به بخش فيبري راه يافته است اطلاق مي شود. و مي تواند به صورت درصدي از كل ماده خشك يا درصدي از ازت كل بيان شود.

Acid Detergent Insoluble Protein)ADIP)(پروتئين نامحلول در شوينده اسيدي):بخش پروتئين نامحلولي است كه به صورت درصدي از پروتئين كل بيان مي شود. اصولاً آسيب حرارتي قابليت دسترسي پروتئين خام را براي حيوان كاهش مي دهد. تخمين زده شد ه است كه 70 درصد از پروتئين همراه با فيبر براي حيوان غير قابل استفاده مي ماند.

By – Pass Protein (پروتئين عبوري):به طور كلي به بخشي از پروتئين غذا كه در شكمبه تجزيه نشد ه اما در شيردان (همچنين به عنوان پروتئين غير قابل تجزيه شكمبه اي و پروتئن عبوري نسبت داده شده است ) هضم شده اطلاق مي شود.

Carbohydrates (كربو هيدرات):تركيبات شيميايي شامل كربن، هيدروژن و اكسيژن هستند. اينها شامل قند، نشاسته، سلولز و ديگر مواد مرتبط مي باشند. كربوهيدرات منبع اصلي انرژي در غذاي دام محسوب مي شود.

Cellulose (سلولز):از عمده ترين مواد ساختماني در ديواره سلول هاي گياهي كه مي تواندن توسط ميكروارگانيسم ها در شكمبه استفاده شود، سلولز مي باشد.

Chclated Mineral (مواد معدني كليت شده):محصولات تهيه شده به صورت تجارتي كه شامل يك عنصر معدني ضروري در كمپلكس شيميايي با يك پروتئين، پپتيد يا يك اسيد آمينه است. تركيب سست شيميايي به شكلي است كه براي جذب روده قبل از اينكه جذب شوند مي گذرند. مواد معدني كليت شد به شكل آماده جذب اتلاف مي شوند و ادعا نمي شود كه براي جذب از لوله گوارش نياز به مهيا شدن داشته باشند.

Concentrates (كنسانتره ها):غذاهاي با انرژي بالا و فيبر پايين، براي مثال جو، يولاف، گندم، كنجاله كانولا، كنجاله سويا و ملاس.

Crude fiber (فيبر خام):يك روش شيميايي مورد استفاده براي توصيف بخش غير قابل هضم مواد گياهي مي باشد. هرچند بعضي از اين مواد مي توانند تا حدودي توسط ميكروارگانيسم ها در شكمبه هضم شوند. خوراكهاي با ميزان فيبر خيلي بالا و انرژي خيلي پايين و از ارزش زيادي ندارند. تجزيه كردن آن در خوراك نشخواركنندگان در حال كاهش است. اما براي تك معده اي ها هنوز به طور معمول استفاده مي شود.

Crude Protein(پروتئين خام):مقدار كل پروتئين موجود توسط كل ازت موجود در آن ماده محاسبه مي شود. در گزارشات آزمايشگاهي جدول هاي غذايي و بر چسب هاي غذايي از پروتئين خام استفاده مي شود. به طور متوسط پروتئين ها شامل 16 درصد ازت از طريق ضرب درضريب 25/6 به درصد پروتئين تبديل مي شود.

Digestible Energy)DE)(انرژي قابل هضم):انرژي خام منهاي اتلاف انرژي از طريق مدفوع را انرژي قابل هضم مي گويند.

Digestible Protein)DP)(پروتئين قابل هضم):مقداري از پروتئين خام كه توسط حيوان جذب شده است. ( پروتئين خام منهاي اتلاف پروتئين در فضولات ) را پروتئين قابل هضم گويند.

Digestion(هضم):به كل تغييرات اعمال شده بر غذا در لوله گوارش تا شكسته شدن محصول و جذب از طريق لوله گوارش جهت استفاده حيوان اطلاق مي شود.

Dry Matter(ماده خشك):وزن كل غذا منهاي وزن آب موجود در غذا

Equivalent crude protein from non- protein sources )ECP from NPS):مقدار پروتئين خام از منابع غير پروتئيني (ECP از NPS )

مقادير تئوري پروتئين خام از تركيبات NPN : براي مثال اوره داراي 45 درصد ازت شامل 281 درصد پروتئين خام است. ( 281%= 25/6 × 45% )

Escape Protein(پروتئين گذري):به قسمت پروتئين عبوري مراجعه كنيد.

Feed Efficiency (بازده خوراك):پوند ( كيلوگرم ) غذاي مورد نياز براي توليد يك واحد محصول، نظير يك پوند ( كيلو گرم ) افزايش وزن بدن، يا يك پوند ( كيلوگرم ) شير يا دو جين تخم مرغ را بازده خوراك نامند.

Gross Emerge) GE) (انرژي ناخالص يا انرژي كل):كل انرژي موجود در غذا توسط ميزان گرماي توليد شده وقتي كه يك غذا به طور كامل در بمب كالري متر اكسيد مي شود، تعيين مي گردد. اين معيار زماني كه انرژي ناخالص در غذاهاي رايج تا حدودي يكسان باشد مفيد نبوده، براي مثال GE دركاه يولاف مساوي است با GE در دانه يولاف.

Heat Damage (آسيب حرارتي):در نتيجه حرارت دادن غذا، اتصال ازت به بخش فيبري غذا تا حدودي يا به طور كامل باعث غيرقابل دسترسي شدن آن مي شود. همچنين انرژي قابل هضم ممكن است كاهش يابد و تأثير كلي آن باعث كاهش كيفيت و ارزش غذايي مي شود. به قسمت ازت نامحلول در شوينده اسيدي مراجعه كنيد.

Hemi – Cellulose (همي سلولز):بخش پلي ساكاريدي موجود در ديواره سلولي گياه مي باشد. اين تركيب مشابه سلولز بوده اما به طور جزيي در شكمبه قابل هضم است.

Invitro (آزمايشگاهي):به آزمايشهايي كه در لوله هاي آزمايش يا خارج از بدن موجود زنده انجام مي شود، گويند. مطالعه هضم مواد از طريق Invitro در آزمايشگاه انجام مي شود نه بر روي حيوان

Lignin (لگنين):يك ماده غير قابل هضم پيچيده كه در بخش هاي چوبي گياهان نظير چوبه بلال ، پوسته ها و بخش فيبري ساقه و برگ گياهان وجود دارد.

Mega caloric (مگا كالري):واحدي براي توصيف مقادير انرژي است . 1 مگا كالري ( M C A L ) = 1000 كيلوكالري ( K C A L )

Metabolizable Energy)ME)(انرژي متابوليسمي):انرژي كل منهاي (اتلاق انرژي در فضولات، ادرار و گازهاي قابل احتراق «متان »)

Mg / kg: (ميلي گرم / كيلو گرم)واحد بيان كننده غلظت است . اين همان قسمت ميليون ( P P M ) مي باشد. چون يك كيلو ، يك ميليون ميلي گرم است.

Moisture – free Basis (بر پايه صد در صد خشك يا بدون رطوبت):غلظت يك ماده مغزي در غذايي كه به طور كامل خشك است. بيان ميزان مواد مغزي در اين روش به ما اجازه مي دهد تا غذايي كه مقدار رطوبت متفاوت دارند را با هم مقايسه كنيم. براي تبديل مقادير صد در صد خشك به مقادري as- fed (همان طوري كه مصرف مي شود) از فرمول زير استفاده مي كنيم.

100/ مرطوب 100% * (خشك) مقدار آناليز شده= (A s- Fed)مقدار آناليز شده

National Research council (NRC) Tables(جداول انجمن ملي تحقيقات يا (NRC)(مجموعه جداول منتشر شده توسط انجمن ملي پژوهش هاي آكادمي ملي علوم (ايالات متحده) است كه مقاديري ازهر ماده مغذي مورد نياز يك حيوان را براي نگهداري،رشد و توليد به ما ارائه مي دهد.

Net Energy (انرژي خالص):انرژي كل منهاي (اتلاف انرژي درمدفوع، ادرار، گازهاي قابل احتراق و اتلاف حرارتي )

اين مقدار انرژي است كه حيوان براي نگهداري بدن، توليد گوشت، چربي يا پشم و انجام كار در اختيار دارد.

Neutral Detergent Fiber)NDF) (الياف نامحلول در محلول پاك كننده خنثي):معمولاً ديواره سلولي نام دارد. NDF به سنجش سلولز، همي سلولز، گلنين، سيليس، تانن ها و كوتين ها اطلاق مي شود. يك ارزيابي دقيق از اجزاي فيبري غذا به ما مي دهد.

Nitrate poisoning (مسموميت ازتي):اثرات نا مطلوب متحمل شده بر گاو ناشي از مصرف مواد غذايي با نيترات يا نيتريت بالا است. ميكروبها در شبكه نيترات را به نيتريت تبديل مي كند. مسموميت وقتي رخ مي دهد كه نيترات به جريان خون جذب شده و هموگلوبين انتقال دهنده اكسيژن را به مِت هموگلوبين تغيير مي دهد كه در اين حالت نمي توان اكسيژن را از شش ها به بافت انتقال دهد و حيوان از كمبود اكسيژن رنج مي برد.

Non- Proteion Nitrogen)NPN) (ازت غير پروتئيني):نيتروژني است كه از ديگر منابع پروتئيني تامين مي گردد و مي تواند توسط نشخوار كننده به پروتئين حيواني تبديل شود. منابع NPN تركيباتي مثل اوره ، بيورت و آمونياك هستند.

Nutrient: (مواد مغذي)يك عنصر، تركيب يا گروهي از تركيبات مي توانند به عنوان يك ماده خوردني توسط حيوان استفاده شوند.

Organic Matter (ماده آلي):وزن كل غذا منهاي وزن ماده معدني (خاكستر) در غذا را ماده آلي نامند.

Palatability (خوش خوراكي):طعم مناسب و درجه قابليت پذيرفتن يك غذا براي دام.

PH:درجه اسيدي يا قليايي يك محلول را PH مي گويند. نظير تخمير در سيلو، PH از حد خنــــــثي ( 7=PH ) كاهش مي يابد. سطح PH اسيديته و بيشتر از 7 قليايي مي باشد. تخمير بيشتر كه درسيلو رخ مي دهد، PH پايين تر مي رود.

PH پايين تر باعث اسيد بيشتر مي شود. حفاظت مناسب از سيلو به طور عمده به ميزان رطوبت و PH وابسته است. در سيلوي با رطوبت بالا( 60 تا 75 درصد) PHبايد زير 5/4 باشد. در سيلوي با رطوبت پايين تر از( 50 درصد) PH ممكن است بالاتر باشد.

PPM:اختصار براي قسمت در ميليون است. 1 ميلي گرم در كيلوگرم = PPM 1 =1پوند در ميليون پوند.

Probiotics (پروبيوتيك ها):در مقابل آنتي بيوتيك ها مي باشند. عملكرد يك پروبيوتيك بهبود در رشد و گسترش طبيعي جمعيت ميكروبي مطلوب در لوله گوارش و اجازه دادن به آنها جهت حفظ برتري بر ارگانيسم هاي نامطلوب مي باشد. يك پروبيوتيك مي تواند يك كشت زنده اي از گونه اي باكتريايي، يك محصول بي جان ( غير زنده ) ناشي از تخمير ميكروبي يا يك عصاره با منشاء گياهي مي باشد.

Proteins (پروتئين ها):تركيبات شامل كربن، هيدروژن ، اكسيژن ، ازت و بعضي موارد گوگرد و فسفر مي باشد. پروتئين ها از تركيبات مختلف اسيدهاي آمينه كه براي رشد، شيردهي و توليد مثل ضروري اند ساخته شده اند.

Rumen (شكمبه):نخستين و بزرگترين بخش معده حيوانات نشخوار كننده است.

Rumen Degradable Protei )RDP) (پروتئين قابل تجزيه در شكمبه):بخشي از پروتئين مصرف شده كه در شكمبه هضم مي شود.

Rumen undegradable protein) RUP) (پروتئين غير قابل تجزيه در شكمبه):بخشي از پروتئين مصرف شده كه در شكمبه هضم نمي شود.

Starch(نشاسته):جزء تركيبات هيدراتي موجود در ماده خشك دانه، شامل رشته هاي بلند از مولكولهاي گلوكز است كه به آساني توسط حيوان شكسته مي شود.

Supplement (مكمل):محصولي كه شامل سطوح بالايي از يك يا چند ماده مغذي است و براي تكميل يا پيشگيري از كمبود آن ماده مغذي تغذيه مي شود.

Total Digestible Nutrients)TDN) (كل مواد مغذي قابل هضم):همه مواد مغذي قابل هضم كه شامل پروتئين ، چربي ، كربوهيدرات و فيبر است. اين تقريباً مقدار انرژي غذا را نشان مي دهد. يك كيلوگرم TDN برابر با 4/4 مگاكالري انرژي قابل هضم ( DE ) است.

Tress Minerals (مواد معدني كم نياز):عناصر معدني كه به مقدار كم براي استفاده حيوان مورد نياز است . مثل كبالت، يد، روي، منگنز و مس.

روش غنى‏سازى كاه

روش غنى‏سازى كاه

    به دليل استفاده زياد كاه در تغذيه دام، غنى‏سازى اين علوفه اهميت زيادى دارد. براى غنى‏سازى كاه، ابتدا آب و مقدار مشخصى اوره را با هم مخلوط مى‏كنند. اگر ملاس هم وجود داشته باشد، مقدار مشخى از ملاس هم با آن مخلوط مى‏كنند. وقتى اوره و ملاس در آب به خوبى حل شد، آن را بر روى توده كاه مى‏پاشند و كاه را به هم مى‏زنند. سپس آب را در داخل سيلوى سيمانى مى‏ريزند و فشرده مى‏كنند. با اين كار هواى داخل سيلو خارج مى‏شود. سپس اب استفاده از پلاستيك روى آن را مى‏پوشانند. اين كاه به مدت بيست و پنج روز به همين صورت باقى مى‏ماند و سپس مصرف مى‏شود.

 مقدار ماده‏هاى لازم براى غنى‏سازى كاه

 ملاس 4 تا 10 كيلوگرم

 كاه 100 كيلوگرم

 آب 50 تا 80 ليتر

 اوره 4 كيلوگرم

  فايده‏هاى غنى‏سازى كاه

 1- پانزده درصد به ارزش غذايى كاه اضافه مى‏شود.

 2- پروتئين كاه بيشتر مى‏شود.

 3- كاه خوش خوراك مى‏شود.

 4- اگر در غنى‏سازى كاه از ملاس هم استفاده شود، انرژى آن بيشتر مى‏شود.

  نكته‏هاى مهم در تغذيه دام

    1- براى جلوگرى از نفخ دام بايد كاه غنى‏شده را همراه با علوفه‏هاى خشك ديگر استفاده كرد. مقدار كاه  غنى‏شده را براى گوسفند از دويست گرم و براى گاو از سيصد گرم در روز شروع مى‏كنند. كم‏كم اين مقدار را بيشترى مى‏كنند.

    2- سبوس به تنهايى، خوراك كنسانتره به حساب نمى‏آيد. از دادن مقدار زياد اين خوراك به دام خوددارى كنيد. زيرا باعث كم‏شدن چربى شير مى‏شود.

    3- آرد گندم براى تغذيه نشخواركنندگان مناسب نيست. چون پروتئين موجود در گندم باعث نفخ در گاو مى‏شود. همچنين حركت شكمبه را كم مى‏كند و باعث ناراحتى‏هاى گوارشى در دام مى‏شود 

مدیریت سیلو

مدیریت سیلو

1-  با استفاده از مواد سیلوئی خوب حیوانات از مزایای زیاد آن برخوردار می شوند.

2-  در انتخاب محل احداث سیلو به مواردی از قبیل وسعت و شکل محل، مجاورت با بهار بند و اصطبل، مانور راحت ماشین آلات و ... باید توجه کرد.

3-  شکل سیلو ( زیر زمینی، هوائی و زمینی) باید متناسب با شرایط منطقه هزینه و ... انتخاب گردد.

4-  در مناطقی که سطح آبهائی زیر زمینی بالا ست، استفاده از سیلو های زیر زمینی با مشکلات زیادی همراه است.

5-  سیلو های هوائی از لحاظ هزینه گرانتر بوده و برای انجام عملیات سیلو کردن نیاز به وسائل مکانیکی بیشتری دارند.

6-  سیلو های زمینی دوام چندانی نداشته و کار در آنها مشکل تر از سایر انواع سیلو هاست.

7-  در صورت اجبار به احداث سیلوی زیر زمینی در مناطقی که سطح آبهای زیر زمینی بالاست، باید با اتخاذ تدابیری از قبیل تعبیه سیستم زهکشی، آب اضافی را از منطقه احداث سیلو تخلیه کرد.

8-  در احداث سیلو باید معیارهای ساختمانی به شکل صحیح مورد توجه قرار گیرند.

9-  در ساخت سیلو وسائل ساختمانی مناسب با توجه به احتمال  وارد شدن فشار زیاد استفاده گردد.

 10- تعبیه چاه فاضلاب در عمیق ترین قسمت سیلو برای تخلیه آبهای استحصالی از مواد سیلوئی ذخیره شده باید مد نظر باشد.

11- شیب کف و دیواره ها باید مورد توجه قرار گیرد.

12- در صورتیکه شیب کف کمتر باشد، آبهای استحصالی به چاه فاضلاب هدایت نگردیده و با تجمع در قسمتهائی از کف، باعث خرابیبخشهائی از مواد سیلو شده گردیده و در ضمن عملیات پر نمودن و فشردن با مشکل مواجه می گردد.

13- اگر دیواره ها دارای شیب زیاد باشد، استحکام آنها در مقابل فشار های وارده کمتر می گردد.

14- اگر دیواره های سیلو دارای شیب کمتری باشد، ضمن کاهش در ظرفیت سیلو، عملیات فشرده نمودن مواد سیلو شده نیز براحتی امکان پذیر نیست.

15- برای جلو گیری از سر خوردن ماشین آلات، نباید کف سیلو صاف باشد.

16- وجود شیار ها ئی در کف سیلو ضمن جلو گیری از سر خوردن وسائل در حین کار، می توانند آبهای استحصالی در جریان عملیات فشرده سازی را به چاه فاضلاب هدایت نمایند.

17- وجود شیب زیاد در کف سیلو باعث بروز مشکلاتی در وارد و خارج ماشین آلات می شود.

18- در صورتیکه عرض سیلو کمتر انتخاب گردد، مانور ماشین آلات در سیلو با مشکل مواجه خواهد شد و امکان آسیب دیدن دیواره های سیلو در حین عملیات فشرده سازی وجود دارد.

19- اگرعرض سیلو بیشتر در نظر گرفته شود فشرده سازی آن با مشکل همراه است.

20- دیواره های سیلو برای جلو گیری از ورود آب خارجی به سیلو باید حدود 20سانتی متر از زمین بلندتر در نظر گرفته شوند.

21- احداث جوی آب در بیرون از سیلو برای هدایت آبهای خارجی به محل دورتر از سیلو باید مد نظر باشد.

22- در صورتیکه شکل زمین اجازه احداث سیلو با طول زیاد را ندهد، می توان به ایجاد تعداد زیادی سیلو در مجاورت هم اقدام گردد.

23- با توجه به اینکه مواد سیلو شده بعد از رسیدن به حالت ثبات (از نظر عملیات تخمیر) برای مدت زمان نستاً طولانی قابل نگهداری هستند، لذا احداث دو و یا تعداد بیشتری سیلو ، این مزیت را دارد، که آنها  بدون اینکه کیفیت شان را از دست بدهند برای سالهای بعدی می توانند نگهداری شوند. استفاده قرار گیرند.

24- سیلو سازی را مختص به گیاه ذرت نکنید، بلکه این عملیات را برای کلیه گیاهان با توجه به اختصاصات آنها انجام دهید.

25- قبل از شروع سیلو سازی باید وسائل مورد نیاز عملیات را از قبل تهیه کرد.

26- بستر به عمق مناسب در کف سیلو پهن گردد.

27- گیاهانیکه قرار است سیلو گردند در زمان مناسب برداشت و به مزرعه حمل گردد.

28- در برداشت مواد سیلو شده باید دقت نمود که این عمل در زمان مناسب انجام گردد.

29- در صورتیکه اندازه قطعات بریده شده بیشتر باشد فشرده سازی نمی تواند به شکل صحیح صورت گیرد.

30- برای اینکه فشرده سازی بسهولت و به شکل صحیح صورت گیرد، باید مواد سیلوئی بصورت یکنواخت پخش گردیده و فشرده شود.

31- در صورت نیاز به غنی سازی مواد سیلوئی، اینکار را با پخش یکنواخت مواد افزودنی از ابتدای سیلو سازی انجام دهید.

32- مواد سیلو شده باید دارای درصد معینی از آب باشند.

33- زیادی آب محتوی مواد سیلو شده، امکان کپک زدگی را بیشتر کرده و کمی آن فشرده سازی را مشکل کرده و عملیات تخمیر بخوبی صورت نمی گیرد.

34- فشرده سازی مواد سیلوئی مجاور دیواره های سیلو  با توجه به امکان خرابی دیواره ها، اغلب بصورت کامل انجام نگردیده و خراب شدن مواد سیلوئی در این نواحی بیشتر است.

35- بعد از اتمام عملیات سیلو سازی، در انتها سیلو باید به شکل پشت ماهی در آمده و روی آن با موادی نظیر کاه پوشیده شده و کل سیلو با نایلون پوشانده شده و روی آن کاه گل کاری گردد.

36- بعد از سیلو سازی تغییرات شیمیائی مداومی که انجام می گیرد زمینه را برای تخمیر و افت pH   و ماندگاری طولانی مدت فراهم می کند.

37- بعد از گذشت سه روز از انجام عملیات سیلو سازی، اتمام اکسیژن داخل سیلو را امتحان کنید.

38- تا اتمام کامل تغییرات شیمیائی منجر به ثبات مواد سیلو شده، روی آن را جهت استفاده باز ننمائید.

39- برای استفاده از مواد سیلو شده، تمامی مواد محافظ روی سیلو را دور نیاندازید.

40- استفاده از مواد سیلو شده را بتدریج افزایش دهید.

41- نزدیکهای زمان شیر دوشی نباید مورد استفاده قرار گیرد.

42- استفاده از آن در گوساله جوان توصیه نمی شود.

43- استفاده از سیلوی ذرت در گاوهای آبستن سنگین مسئله چاقی و سایر مشکلات را بهمراه دارد.

44- در برداشت روزانه مواد سیلوئی دقت نمائید که به اندازه مورد نیاز برداشت را انجام دهید، چرا که ماندن در هوای آزاد باعث از بین رفتن مقادیر زیادی از اسید های فرار آن می شود.

45- در صورتیکه با اتخاذ تدابیری بتوانید آب جمع شده در چاه سیلو را برداشت نمائید، می توانید از آن در غنی سازی خوراکهای حیوانات و یا بعنوان کود استفاده کنید.

46- سعی کنید عملیات سیلو سازی به شکل صحیح صورت گیرد، در غیر این صورت عمل آوری سیلو بخوبی انجام نگرفته و خوشخوراک نخواهد شد.

47- در صورتیکه از اوره در غنی سازی مواد سیلوئی استفاده کرده اید، مقادیر استفاده از آن را بتدریج افزایش دهید. هوادهی بعد از بیرون آوردن از سیلو کمک می کند تا مقادیری از گاز آمونیاک تشکیل شده متصاعد گردیده و امکان مسمومیت در حیوانات مصرف کننده کمتر گردد.

48- بعد از برداشت روزانه از سیلو روی قسمت های باز شده را بپوشانید.

49- کاه گل کاری روی نایلون بعد از اتمام عملیات پر کردن سیلو را از یاد نبرید.

50- با بازدید هائی که بعد از اتمام سیلو سازی انجام می دهید از سلامتی پوشش سیلو و عدم نفوذ هوا به داخل آن مطمئن شوئید.

51- قبل از شروع عملیات سیلو سازی، تعمیر قسمت های آسیب دیده آنرا فراموش ننمائید.

52- به رطوبت مواد قبل از سیلو سازی توجه کنید، اگر رطوبت کمتر از مقدار معینی باشد، سعی کنید با پاشیدن آب به روی آن، درصد رطوبت را بالا ببرئید.

53- در صورتیکه دانه ها در اثر عوامل محیطی و آفت و بیماریها آسیب دیده باشند، جهت انجام بهینه عملیات تخمیر و غنی سازی باید از منابع کربوهیدراتی بعنوان ماده افزودنی در سیلو استفاده گردد.

54- در موقع احداث سیلو وسعت آنرا متناسب با ظرفیت بالقوه واحد در نظر بگیرید.

55-  ماشین آلات لازم برای عملیات سیلو سازی را از قبل تدارک دیده و آماده کار نمائید.

56- بعد از شروع عملیات سیلو سازی سریعاٌ آنرا تا خاتمه ادامه دهید.

سیلو سازی

سیلو سازی

علوفه‌هايي همچون شبدر، برگ چغندر، قصيل جو، تفاله‌تر چغندر‌قند، ذرت علوفه‌اي و ساير ضايعات مرطوب کشاورزي از اين جمله‌اند.

در این مقاله سعي مي‌شود اطلاعات مفید و کاربردی براي تهيه سيلو از مواد غذايي با رطوبت بالا که امکان نگهداري آن را براي طولاني مدت فراهم مي‌سازد، در اختيار قرار داده شود.

روش­هاي نگهداري علوفه مرطوب

در بافت گياهي انواع علوفه‌، مواد غذايي وجود دارد که محيط مناسبي براي رشد ميکروب‌ها و قارچ‌هاست. این موجودات در حالت عادي در رطوبت بالا به سرعت باعث فساد و کپک‌زدگي مي‌شوند. براي جلوگيري از فساد علوفه، محيط بايد اسيدي يا قليايي شود.

الف-ايجاد محيط اسيدي

براي ايجاد يک محيط اسيدي ما مي‌توانيم از اسيدهاي خوراکي استفاده کنيم اما اين مواد گران‌قيمت هستند. بنابراین بهترین راه‌حل استفاده از ميکروب‌هاي مفید است. اين دسته از ميکروب‌ها اطراف ما وجود دارند ولي فقط در محيط‌هايی که هوا نیست می‌توانند بر ميکروب‌ها و قارچ‌های مضر غلبه کنند. براي اين کار بايد محيط مناسب را براي رشد آنها فراهم کنيم. حال سئوال اين است که محيط مناسب برای رشد میکروب‌های مفید چگونه محيطي باید باشد؟ محيطي که از نظر رطوبت، مواد قندي مناسب بوده و فاقد هوا باشد.

1 -رطوبت علوفه

رطوبت مناسب براي علوفه 65 تا 70 درصد است. اگر ميزان رطوبت بيشتر باشد(به علت اسيدي شدن بيش از حد مشکل ايجاد مي‌شود). براي کاهش رطوبت، به علوفه کاه خشک اضافه مي‌کنيم، اما رطوبت کمتر از 55 درصد باعث توليد اسيد کمتر شده و سيلو فاسد مي‌شود. براي تامين رطوبت با افزودن آب، رطوبت را به 65درصد مي‌رسانيم (براي تخمين ميزان رطوبت يک مشت از علوفه را در دست گرفته و محکم بفشاريد. اگر آب از آن خارج شد رطوبت بيش از 70 درصد است و اگر دست شما خيس نشد رطوبت کمتر از 50 درصد است. رطوبت مناسب زماني است که فقط دست شما خيس شود.

2 - مواد قنديدر علوفه اي همچون ذرت علوفه‌اي، قصيل جو، تفاله تر چغندر قند، کنگر سبز، برگ چغندر، بطور طبيعي مواد قندي(کربوهيدرات) به اندازه کافي وجود دارد. اما در علوفه‌هايي همچون شبدر، يونجه، تفاله مرکبات، تفاله گوجه‌فرنگي تر، مواد قندي کمتر است و بايد با اضافه کردن ملاس و يا آرد جو مواد قندي کافي به آن اضافه شود. براي اين‌کار به ازاي هر ده کيلو ماده خشک علوفه، نيم کيلو ملاس و يا سيصد گرم آرد اضافه کرده و آن ‌را مخلوط مي‌کنيم.

3 - خروج هوا از علوفه

براي خارج کردن هوا از علوفه آن را با فشار اجسام سنگين مثل يک غلطک سنگين يا فشار چرخ تراکتور يا وسايل نقليه ديگر پرس کرده و مي‌فشاريم و سپس با استفاده از نايلون آن را در مقابل ورود هوا نفوذ ناپذير مي‌کنيم. اگر سيلوي سنتي(کوچک) در اختيار داريد با کشيدن نايلون عريض(عرض 6 متر) و سپس ريختن خاک بر روي آن از ورود هوا جلوگيري مي‌شود. در غير اين‌صورت بايد بر روي زمين يک نايلون عريض پهن کرده و پس از ريختن مواد روي آن را دوباره با پلاستيک بپوشانيد و با اجسام سنگين مثل خاک يا لاستيک فرسوده از باد و باران و نور آفتاب محافظت نماييد؛ البته مي‌توان در هر محيطی که فاقد هوا باشد(مثل بشکه پلاستيکي) اين کار را انجام داد.

نکته: 

 دقت کنيد محل زمين سيلو طوري انتخاب شود تا در هنگام بارندگي، در آن‌جا آب جمع نشود و موش و ساير جوندگان نتوانند با حفر سوراخ باعث هواگرفتگي و فساد علوفه شوند.

ب-قليايي­ کردن محيط:

راه دوم قليايي کردن محيط براي جلوگيري از رشد ميکروب‌های مضر است. البته بايد توجه داشت که اسيدي‌کردن، روش به مراتب بهتري است و علوفه تولید شده خوش خوراک‌تر است اما در مواردي که مواد قندي در علوفه کم است به ناچار از اين روش استفاده مي‌کنيم. براي اين‌کار ما بايد از مواد شيميايي قليايي استفاده کنيم، مواد شيميايي قليايي مانند سود سوز آور يا آمونياک بسيار خطرناک بوده و استفاده از آنها توصيه نمي‌شود. اما استفاده ا ز کود اوره به علت داشتن اوره و آزاد کردن آمونياک در داخل سيلو بسيار مناسب است. براي اين‌کار بايد چند نکته رعايت شود

1 -  رطوبت مناسب: رطوبت مناسب براي اين کار بين 60 تا 70 درصد است که همان‌طور که قبلاً گفته شد با روش‌هايي قابل تنظيم و ايجاد است.

2 -  خارج کردن هوا: در اين روش لازم به فشردن علوفه با اجسام سنگين نيست و تنها فشار غلطک‌هاي کوچک دستي و فشار پاي کارگر کافي است.

3 -  افزودن اوره به علوفه سيلو شده: براي اضافه کردن اوره بايد به ازاي هر يک تن ماده خشک مواد علوفه‌اي 20 کيلو کود اوره اضافه شود.

نحوه اضافه­ کردن کود اوره

اگر علوفه داراي رطوبت کافي است(به نسبت يک سوم اوره و دوسوم آب) يعني براي مثال يک کيلو کود اوره را با دو ليتر آب مخلوط نموده و براي 50 کيلو علوفه مصرف مي‌شود. اما اگر رطوبت کافي نيست کود اوره مصرفي را با کل آب مورد نياز اضافه کرده و بر روي علوفه مي‌پاشيم (توسط آب‌پاش يا سم‌پاش).     

   زمان نگهداري علوفه در سيلوي اسيدي و نحوه مصرف آن

سيلوي اسـيدي معمولاً بلافاصله بعد از تهيه قابل اســتفاده است و مي توان با کنار زدن يک قسمت از نايلون به تدريج از آن استفاده نمود. اما بايد توجه کرد که اگر هوا به علوفه برسد بعد از 36 ساعت علوفه فاسد مي‌شود و بايد قسمت‌هاي در معرض هوا را به سرعت و با عمق 15 سانتي متر روزانه مصرف کرد.

توجه:

در صورت باز نشدن، سيلو براي ماه‌هاي متمادي سالم و قابل استفاده است. اما در صورت ورود آب باران يا زه آب، سوراخ شدن نايلون توسط موش يا حيوانات و انسان و باز شدن روي سيلو به سرعت و ظرف چند روز قسمت‌هاي در معرض هوا، فاسد و غير قابل استفاده شود. علوفه مصرفي دردام‌هاي مختلف متفاوت و (در حدود 2-1 درصد وزن بدن دام) به صورت ماده خشک است.

ميزان مجاز مصرف و نحوه مصرف سيلوي قليايي

در اين سيلو علوفه بعد از بيست روز قابل استفاده است و به علت بوي تند آمونياک بايد قبل از مصرف حتماٌ هوادهي شود(حداقل 3 ساعت قبل از مصرف علوفه بايد از سيلو خارج و در هواي آزاد قرار داده شود) و با مصرف تدريجي آن دام کم‌کم به خوردن آن عادت کند.

ميزان مصرف اين نوع سيلو براي انواع دام مي‌تواند تا 1درصد وزن بدن دام به صورت ماده خشک انجام شود.

نکته:

طول دوران عادت دام به علوفه قليايي 10‌روز است. طي اين زمان دام به‌تدريج و در صورت لزوم با مخلوط کردن علوفه با ساير غذاها به آن عادت خواهد کرد. 

توصيه هاي لازم براي مصرف علوفه در دام هاي مختلف

1 - گاو شيري

علوفه‌اي که در سيلوي اسيدي(تخميري) تهيه شده باشد به راحتي تا 50 درصد يا نصف ماده خشک خوراک روزانه گاو شيري را تامين مي‌نمايد و به علت هزينه کم تهيه اين علوفه‌ها از اين طريق در هزينه توليد شير صرفه‌جويي خواهد شد. هم‌چنين برای تغذیه گوساله‌هاي 6 تا 12 ماهه و گاوهاي خشک و گاو نر نيز به راحتي مصرف مي‌شود.

سيلوي قليايي يا آمونياکي فقط براي گاوهاي شيري کم توليد که زير 18 کيلو گرم شیر تولید می‌کنند، توصيه مي‌شود و مصرف آن براي گوساله‌های 3 تا 6 ماهه، توصيه نمي‌شود؛ اما مصرف آن براي گاوهای نر توصیه می شود. اما بايد توجه داشت که در هنگام مصرف، علوفه‌اي که در اختيار دام قرار داده مي‌شود بايد همراه با دانه غلات مانند جو يا کنسانتره مصرف شود. در صورت بروز مسموميت آمونياکي مي‌توان با مصرف سرکه(مخلوط نيم ليتر سرکه و نيم ليتر آب) به درمان دام پرداخت

2 - گوسفند و  بز

مصرف علوفه تهيه شده در سيلوي اسيدي براي گوسفند و بز داشتي بلامانع است و با مصرف اين علوفه در جيره بره‌هاي‌پرواري در هزينه تعليف آنان صرفه‌جويي زيادي خواهد شد. ميزان مصرف علوفه تا 40% ماده خشک مصرفي حيوان مي‌تواند انجام شود.

علوفه‌هاي تهيه شده در سيلوهاي قليايي(آمونياکي) نيز براي دام سبک (گوسفند و بز داشتي) قابل استفاده است ولي فقط در شرايطي توصيه مي‌شود که در جيره مصرفي دام مواد قندي کافي(جو، گندم و کنسانتره) و همچنين آب کافي در اختيار باشد، مصرف اين علوفه تا حداکثر يک کيلوگرم در روز انجام مي‌شود.

3 - ساير دام ­هامصرف علوفه اسيدي(تخميري) براي انواع دام ها(از جمله شتر، گاوميش، اسب و الاغ) انجام مي‌شود. اما درخصوص علوفه قليايي(آمونياکي) مصرف آن براي تک سميان مانند اسب و الاغ مي‌تواند کشنده و خطرناک باشد؛ اما در نشخوارکنندگان مانند شتر و گاوميش مصرف آن ايرادي ندارد. 

نقش مديريت صحيح پرورش و فرآوری بر سلامت و ارتقاء کيفيت پوست دام

نقش مديريت صحيح پرورش و فرآوری بر سلامت و ارتقاء کيفيت پوست دام

چكيده

صنعت دامپروری يکی از منابع مهم و ارزنده ايران بوده و پوست يكي از فرآورده‌های مهم اين صنعت به غير از گوشت و شير مي‌باشد که از نظر اقتصادی دارای ارزش بسيار بالايي است و ساليانه علاوه بر مصرف داخلی، مقادير زيادی به خارج از کشور صادر شده و ارز بسياری عايد کشور مي‌نمايد، اما به خاطر سهل‌انگاری به سبب ضعف مديريت (پرورش، تغذيه و بهداشت) و عدم دقت در پوست‌کنی، وجود بيماريهای پوستی، خسارات حاصله از نمک سود کردن غلط و غيره، مقدار متنابهی از ارزش واقعی آن کاسته مي‌شود که ميتوان با مديريت بهينه پرورش دام و توليد، ضايعات و صدمات را کاهش داده و باعث رونق اقتصادی گرديد. استان آذربايجان شرقي با دارا بودن 5608213 واحد دامی و در حدود 300 واحد توليد چرم و سالامبور يکی از قطبهای اصلی صنعت دامپروری و چرم در کشورمان است که تحقيق و توجه خاص در امر کاهش صدمات و بررسی عوامل تاثيرگذار در اين استان ضروری به نظر مي‌رسيد. لذا طرحی در زمينه تعيين صدمات و آسيبهای وارده بر پوست به اجرا درآمد. در مدت اجرای طرح گروه بررسی هر ماه در حدود 1200 جلد پوست اعم از سنگين و سبک بصورت کاملاً تصادفی از 4 کارخانه انتخاب و مورد بررسی مشاهده‌ای قرار دادند و پرسشنامه‌هايی در زمينه نوع و شدت صدمات تکميل گرديدند که آسيبها در 3 مرحله حين حيات دام، حين کشتار و فرآوری شناسايی شدند. در نهايت داده‌های حاصل از پرسشنامه‌ها با نرم‌افزارهای SAS و SPSS مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند که اصلی‌ترين ضايعات شامل: آبله، منجور، کنه‌زدگی، داغ زدگی، کاردمالی و نمک سود غلط پوست بودند. بنابراين ضروری است که با اتخاذ سياستهای کارآمد نسبت به کاهش صدمات و آسيبهای ذکر شده اقدامات اساسی انجام پذيرد تا با توليد محصول سالم بتوانيم در بازارهای جهانی به رقابت پرداخته و از اقتصاد تک محصولی نفت رهايي يابيم.

 مقدمه

ایران با داشتن 53 میلیون رأس گوسفند و بره، 27 میلیون رأس بز و بزغاله، 9/8 میلیون رأس گاو و گوساله و گاومیش و 143 هزار نفر شتر در مجموع دام زنده جهان در حدود 28 درصد سهم جهانی را دارد. و در ردیف کشورهای دامپرور جهان قرار می‌گیرد. لذا توسعه صنایع وابسته تبدیلی دامپروری و فرآورده‌های دامی (پوست و چرم) می‌تواند به رشد ارزش افزوده تولید ملی و صادرات غیر نفتی کمک بسزایی داشته باشد. کیفیت پوست تولیدی ایران به دلیل داشتن آب و هوای نیمه خشک مطلوب می‌باشد اما به دلیل ناآشنایی دامداران با اهمیت این ثروت ملی، عدم بهداشت جایگاه دام و واکسیناسون به موقع، کشتار غیر اصولی و ناشیانه، بخش اعظم پوست تولیدی از بین می‌رود و از لحاظ درجه‌بندی به درجه حداقل افت پیدا می‌کند.

سابقه تحقیق

ضعف مدیریت پرورش، تغذیه و بهداشت دام و عدم دقت در پوست‌کنی، داغ زدن و وجود بیماریهای پوستی باعث افت شدید کیفیت پوست می‌گردند بطوريكه خسارات حاصل از این مراحل به 20 الی 35 درصد ارزش پوست بالغ می‌گردد. نتایج حاصله از بررسی کشتارگاهی هیپودرموز در گوسفندان و بزهای ذبح شده در کشتارگاه صنعتی شهرکرد و در طی یک سال نشان داد که از 3261 رأس گوسفند بررسی شده 7 رأس و از 2036 رأس بز تعداد 226 رأس آلوده به هیپودرموز می‌باشد. میاز زیر جلدی یکی از مهمترین آفات پوستی نشخوارکنندگان اهلی به شمار می‌رود. میزان ابتلا به میاز جلدی در ترکیه 94 درصد و در عربستان صعودی 7/1 درصد عنوان شده است. در مناطق مختلف پاکستان میزان ابتلاء بزها از 18 درصد تا 84 درصد متفاوت بوده است.)مشکی – علیزاده ).

براساس تحقیقات دروموند و همکاران (1984 ) در حدود 45 گونه انگل در گاو و حدود 40 گونه در گوسفند و بز خسارت‌های مهمی به پوست وارد می‌کنند که صرفنظر از میزان خسارات ناشی از کاهش شیر و گوشت، کاهش ارزش پوست به ازای هر 5 سوراخ در بهترین قيمت یک دلار ارزیابی شده است. پوست در زمان حیات دام در معرفی انواع صدمات فیزیکی و مکانیکی انواع بیماریها و بسیاری از انگلهای داخلی و خارجی قرار می‌گیرد که هر یک به نوعی به کیفیت و ارزش اقتصادی پوست و چرم لطمه وارد می‌کنند (خلج 1383).

مواد و روشها

در اين بررسي كه 15 ماه به طول انجاميد گروه بررسی كه شامل يك نفر دامپزشك، كارشناس فني پوست و چرم، كارشناس و مسئول فني توليد كارخانه و يك نفر سورتچي به همراه مجري طرح بودند، در هر ماه از 4 كارخانه كه به صورت تصادفي انتخاب مي‌شدند در حدود 1200 جلد پوست اعم از گاوی، گاومیش، گوسفندی و بزی از كل ظرفيت توليدي هر كارخانه به صورت تصادفي جدا شده و صدمات وارده طبق پرسشنامه (صدمات مرحله پرورش دام، مرحله كشتار و مرحله فرآوري و توليد سالامبور) تعيين شدند. كل صدمات و آسيبها پس از مشاهده و بررسي ثبت گرديدند ميزان كل خسارت نهايي و يا درجه چرم به عنوان متغير وابسته يا همانYها و ضایعات وارده از طرق مختلف و در مراحل مذكور به عنوان عوامل مستقل يا همان Xها در نظر گرفته شد:

Y=β1x1+ β2x2+…. + βnxn

سپس با استفاده از روشهاي انتخاب متغير Stepwise و Backward و Forward  و متغيرهاي موثر در ارزش پوست انتخاب گرديدند و ميزان اثرات هر كدام از عوامل مختلف تعيين شد.

نتایج و بحث

چنانچه در شكل 1 مشاهده می‌شود بیشترین خساراتی که به پوست گاو وارد شده است مربوط به صدمات مدیریت پرورش دام مانند منجور (32/5)، قارچ زدگی (13/4)، داغ زدگی (72/4)، اتولیز (40/5)، کنه‌زدگی (59/5)، زخم و خراش (30/4) و صدمات مدیریت کشتار و فرآوری (25/12) و نمک سود غلط (44/5) بودند. با توجه به شکل 2 مشاهده می‌شود بیشترین خسارات اقتصادی در فصل تابستان می‌باشد. پوستهای فصل تابستان مربوط به کشتار اواخر فصل بهار می‌باشد تاثیر تغذیه، آب و هوای معتدل بهاری و فراوانی علوفه موجب کمترین خسارت به پوست دام می‌شود. در پاییز و زمستان به علت اینکه حیوان در آغل به سر می‌برد پوستها مورد صدمه کنه‌زدگی و گمبل و ... قرار می‌گیرد. ضایعاتی مانند منجور در فصل تابستان بیشتر مشاهده شد زیرا به علت چرای آزاد حیوانات در فصل بهار و تابستان در معرض گزش مگس هیپودرما قرار می‌گیرد. ضایعه کاردمالی و کنه‌زدگی ربطی به فصول سال نداشته و در مناطقی که کشتار غیر اصولی دارند بیشتر است. ضایعه داغ زدگی مربوط به مناطقی است که برای شمارش حیوان از داغ زدن استفاده می‌گردد. به منظور بهبود کیفیت پوست دام پیشنهادات زیر ارائه می گردد:

1- افزایش واحدهای دامپروری صنعتی

2- آموزش و کنترل نحوه پیشگیری از ابتلاء دام به بیماریها ی پوستی

3- واکسيناسیون به موقع

4- بهداشتی نمودن جایگاه دام

5- افزایش کشتار صنعتی

6- آموزش نحوه پوست‌کنی

7- جابجایی و نگهداری صحیح پوست دام

بی‌شک نیل به اهداف فوق نیاز به همکاری و هماهنگی نیروهای متخصص و مدیریت آگاه و آینده‌نگر دارد که موجبات خودکفایی کشور و عدم وابستگی به اقتصاد تک محصولی نفت خواهد گردید. 

منبع: قره‌داغي اکرم ، آهنگری مير حسين، بايبوردی سيما و الياسی زرين‌قبايي قربان. 1384. نقش مديريت صحيح پرورش و فرآوری بر سلامت و ارتقاء کيفيت پوست دام. اولين همايش و جشنواره ملي توليد محصولات سالم و توسعه پايدار كشاورزي، صفحه 99.

 

ارزش تغذيه‌اي گوشت گاوميش و عوامل موثر در مصرف آن

ارزش تغذيه‌اي گوشت گاوميش و عوامل موثر در مصرف آن

 قربان الياسي زرين‌قبايي¹ و رامين سلامت دوست²

1- مركز تحقيقات جهاد كشاورزي استان آذربايجان شرقي        2- دانشگاه آزاد اسلامي واحد شبستر 

گاوميش يك حيوان چند منظوره‌اي است كه علاوه بر توليد شير و گوشت، از قدرت بدني آن نيز در كارهاي مزرعه استفاده مي‌گرددد. بيش از 90% جمعيت گاوميش جهان در قاره آسيا زندگي مي‌كند و حدود 50% اين تعداد در كشور هند پرورش داده مي‌شود. بر اساس گزارش FAO حدود 30% توليد سالانه هند از گاوميش بدست آمد كه اكثريت اين توليد شامل گوشت دامهاي مسن و حذفي مي‌باشد. كه به علت داشتن فيبريلهاي ضخيمتر ارزش غذايي كمي دارد. اما اگر گوساله جوان تحت شرايط تغذيه‌اي متراكم پرورش يافته و در سن مناسبي كشتار شوند گوشت اين حيوان ترد و خوش‌خوراك خواهد بود كه مي‌تواند با گوشت گاو در شرايط سني و وزني يكسان رقابت كند.

 مقايسه خصوصيات گوشت گاو و گاوميش

گاو و گاوميش هر دو به خانواده گاوسانان تعلق دارند كه از لحاظ توليد شير و گوشت براي انسان اهميت بسياري دارند. برخي از ويژگي‌هاي گوشت اين دو حيوان در جداول 1 و 2 با يكديگر مقايسه شده است.

 جدول1- مشخصات فيزيكي لاشه گاو و گاوميش كه در سن 36 هفتگي كشتار شده‌اند

مشخصات	گاو	گاوميش
قطر الياف عضله	كم	زياد
تراكم الياف عضله	زياد	كم
رنگ گوشت خام	تيره تر	روشن تر
ظرفيت نگهداري آب	كم	زياد
گوشتي بودن	كم	زياد
رنگ گوشت پخته	روشن تر	تيره تر
تردي	كم	زياد
آبدار بودن	كم	زياد

 مشتري‌پسندي گوشت گاوميش

مشكل اصلي در استفاده از گاوميش بعنوان منبع گوشت، پذيرش كم آن توسط مشتري است. به علت اينكه گوشت گاوميش الياف بيشتر، تردي كمتر و رنگ تيره‌تري نسبت به گوشت گاو دارد لذا كيفيت غذايي پايين تري دارد. دليل اصلي اين موارد اين است كه گوشت گاوميش عمدتاً از حيوانات مسن و حذفي تهيه مي‌گردد كه در شرايط تغذيه‌اي ضعيفي پرورش يافته‌اند. با افزايش سن، افزايش در قطر الياف عضلات در گاوميش منجر به فيبري بودن گوشت مي‌گردد همچنين تعدادي از دانشمندان عنوان كرده‌اند كه رنگ تيره گوشت گاوميش به دليل كم چرب بودن آن است. ولي برخي اين امر را به دليل وجود مقادير بالايي از رنگدانه‌ها^[1] و ميوگلوبين^[2] مي‌دانند ولي عقيده عمومي بر اين است كه PH بالاي گوشت باعث تيرگي آن مي‌گردد.

جدول2- تركيبات شيميايي لاشه گاو و گاوميش كشتارشده در سن 36 هفتگي

ويژگي	گاو	گاوميش
الف) تركيبات شيميايي خام (درصدي از لاشه فابل مصرف)
آب	0/72	0/71
پروتئين	3/21	8/20
چربي	1/3	1/7
خاكستر	8/0	9/0
انرژي(KJ)	473	615
ب) ميزان اسيدآمينه (G/16G Protein)
ايزولوسين	8/4	0/5
لوسين	1/8	1/8
لايزين	9/8	4/8
متيونين و سيستين	0/4	9/3
فنيل آلانين و تايروزين	0/8	7/6
ترئونين	6/4	8/3
تريپتوفان	1/1	0/1
والين	0/5	5/4
ميزان اسيد چرب در چربي ذخيره شده (درصدي از كل اسيدهاي چرب)
پالميتيك	2/29	3/18
استئاريك	0/21	4/24
پالميت اولئيك	4/4	0/3
اولئيك	5/31	1/44
لينولئيك(اسيد چرب ضروري – EFA)	6/1	9/2
لينولئيك (EFA)	2/1	9/0
آراشيدونيك (EFA)	0/1	2/0
ميزان مواد معدني در لاشه قابل مصرف (mg/100g)
كلسيم	0/14	5/7
فسفر	214	213
آهن	3/2	7/2
سديم	100	111
پتاسيم	350	324
ميزان ويتامين در لاشه قابل مصرف (mg/100g)
تيامين (B1)	15/0	06/0
ريبوفلاوين (B2)	26/0	19/0
نياسين	30/6	30/6
پيرودوكسين (B6)	30/0	44/0
سيانوكوبالامين (B12)	00/1	28/1

 پتانسيل صنعت گاوداري

گوشت قرمز يكي از عمده‌ترين منابع پروتئين حيواني در جهان است. رشد سريع و 8/23 درصدي جمعيت بشري در مقايسه با رشد 8/5 و 5/13 درصدي جمعيت گاو و گاوميش (Tripathi et al 1994) موجب افزايش در تقاضا براي گوشت مي‌گردد كه اين موضوع فشار زيادي را بر روي گونه‌هاي اصلي توليد كننده گوشت (گاو، بز، گوسفند، گاوميش و طيور) وارد مي‌آورد. تا سال 1998 مصرف سرانه گوشت در هند Kg4، در چين Kg40، در اروپا Kg90 و در آمريكا Kg120 بود. (FAO 1998). بنابراين يك پتانسيل عظيمي براي افزايش توليد گوشت گاوميش وجود دارد.

هر ساله براي تغذيه گاوهاي غير توليدي هزينه‌هاي بسيار زيادي مصرف مي‌شود. حدود نصف گوساله‌هاي متولد شده نر هستند كه به حال خودشان رها مي‌شوند كه اكثر آنها به دليل گرسنگي و عدم توجه مناسب مي‌ميرند اين گوساله‌ها اگر در شرايط غذايي مناسب پرورش يابند و در شرايط سني مناسب كشتار شوند مي‌توانند بعنوان منبع مناسبي از پروتئين حيواني مورد استفاده قرار گيرند. صادرات گوشت گاوميش هند در طي سالهاي 1998-1997 در حدود 46/729 كرور روپيه بود كه به كشورهاي خاورميانه و مالزي صورت گرفته است و اخيراً به بازار كشورهاي آسياي جنوبي و آفريقا هم دست يافته است. با دولتهاي فيليپين و ويتنام قراردادي امضاء كرده است تا گوشت، محصولات گوشتي و حتي خود گاوميش را به اين كشورها صادر كند. بر اساس جمعيت موجود دام، كشور هند ظرفيت توليد 5/3 ميليون تن گوشت و فراورده‌هاي گوشتي به ارزش 14000 كرور روپيه را دارد حتي اگر بخش كوچكي از اين مقدار صادر گردد مي‌تواند كرورها روپيه براي كشور هند ارزش اقتصادي داشته باشد. اگر گاوميشهاي نر و گاوميشهاي غير توليدي جهت تهيه گوشت مورد استفاده قرار گيرند مقدار زيادي افزايش در توليد گوشت حاصل خواهد شد و در حال حاضر هم دولت هند پروژه‌اي را براي توليد 6/165 هزار تن گوشت گاوميش آغاز كرده است كه يك جمعيت 5/84 ميليون رأسي گاوميش را در بر مي‌گيرد..

 بهبود كيفيت گوشت گاوميش

1- مديريت قبل و بعد از كشتار دام كيفيت گوشت را شديداً تحت تأثير قرار مي‌دهد.

            الف) مديريت قبل از كشتار: عوامل موثر در قبل از كشتار دام مانند عدم جابجايي مناسب گله، مديريت ضعيف تغذيه در طول دوره خشكي، دماي بالا و فاصله زياد حمل و نقل دام باعث كاهش كيفيت گوشت مي‌گردد. بنابراين حيوانات بايد يك شب قبل از كشتار به كشتارگاه آورده شوند و به اندازه كافي آب در اختيار داشته باشند و قبل از كشتار براي كاهش دماي بدن در صورت امكان وارد استخر شوند.

            ب) مديريت بعد از كشتار: انقباض و سفت شدن عضلات باعث بوجود آمدن جمود نعشي^[3] در مدت 24 ساعت پس از كشتار مي‌گردد كه اين عمل يك اثر سفت كنندگي (چغر كردن) بر روي گوشت دارد. با نگهداري گوشت در دماي كمتر از 7 درجه سانتيگراد خطر رشد ميكروبي كاهش مي‌يابد ولي انقباض عضلات در اين حالت افزايش پيدا مي‌كند كه اثر شورتينگ سرد^[4] ناميده مي‌شود كه مي‌توان با آويزان كردن لاشه از استخوان كپل^[5] يا رباط Sacrosciatic از اين مورد پيشگيري نمود و همچنين با تحريك الكتريكي مي‌توان زمان جمود نعشي را كوتاهتر كرد.

2- براي توليد گوشتي با كيفيت بالا افقهاي عاري از بيماري بايد ايجاد شود.

3- محققان دريافته اند كه تركيبات گوشت و خصوصيات لاشه كه در واقع كيفيت گوشت را تشكيل مي‌دهند با نوع تغذيه و سن در هنگام كشتار تحت تأثير قرار مي‌گيرند. سن 16-12 ماهگي و سطح تغذيه 13% (Kearl 1982) در موقع كشتار شرايط مناسبي براي افزايش ارزش اقتصادي و كيفيت گوشت مي‌باشد (جدول 3 و 4) (Sekho et al 1996).

 جدول3- اثر سطح تغذيه (100%، 115% و 130%) و مرحله بلوغ بر روي خصوصيات گوشت تازه در گوساله گاوميش نر

نسبت گوشت به استخوان			افزايش وزن در هر روز (g)			بازده لاشه (%)			مرحله بلوغ
130	115	100	130	115	100	130	115	100
97/1	06/2	15/1	807	663	404	54/50	50/48	21/44	8 ماهگي
19/2	82/1	28/2	538	488	475	69/48	24/47	88/44	12ماهگي
68/2	6/2	31/2	466	451	404	13/55	95/52	80/51	16ماهگي

 جدول4- اثر تغذيه (100%، 115% و 130%) و مرحله بلوغ بر روي تركيبات شيميايي گوشت تازه در گوساله گاوميش نر

چربي			پروتئين			رطوبت			مرحله بلوغ
130	115	100	130	115	100	130	115	100
78/0	76/0	76/0	84/18	50/18	22/18	54/78	58/78	65/78	8ماهگي
74/1	59/1	42/1	28/21	04/21	50/20	68/77	94/77	62/77	12ماهگي
89/1	84/1	67/1	98/21	81/21	31/21	48/74	68/76	84/76	16ماهگي

 محدوديت در بازارپسندي گوشت گاوميش در بين مشتريها

1- اكثر مصرف كنندگان گوشت، گوشت گاوميش را به علت رنگ تيره و خاصيت اليافي آن گوشت كم كيفيتي ميدانند.

2- محدوديتهايي مرتبط با كشتارگاه‌هاي غير مجاز و با شرايط نامناسب وجود دارد كه در حال حاضر حدود 40% از گوشت در كشتارگاه‌هاي غير مجاز و تحت شرايط غير بهداشتي تهيه مي‌گردد.

3- اكثر پرورش دهندگان گاو گوشتي، گوساله‌هاي گاوميش را در همان شرايط و مديريت حاكم بر گوساله گاو پرورش مي‌دهند ولي سيستمهاي هضمي گاوميش و گاو بسيار متفاوتند و از اينرو بايستي مديريت تغذيه‌اي بر اساس گونه آنها اعمال گردد.

 راه كارهاي افزايش توليد گوشت گاوميش و مصرف آن

1- بالانس كردن جيره‌هاي غذايي مخصوص توليد گوشت با كيفيت مناسب و سودآور ضروري است. گاوميش راندمان مصرف خوراك بهتري نسبت به گاو دارد و همچنين توانايي مصرف غذاهاي با كيفيت پايين را نيز دارد بنابراين جيره غذايي بايد بر اساس توليد با راندمان بالاتر طرح ريزي گردد.

2- بايد قوانين مشخصي براي بهبود وضع كشتارگاه‌ها وضع شود.

3- نياز مبرم براي ترويج و آموزش اين موضوع وجود دارد كه در حقيقت گوشت گاوميش يك گوشت سالم براي تغذيه انسان است كه كلسترول و انرژي كمتري دارد. و بايد شرايطي فراهم شود تا كمبود زمين و منابع غذايي به درستي درك شود و به اين طريق نياز به حيوانات كشتاري از طريق پرورش دامهاي سودمند اقتصادي آشكار شود.

4- بايد برنامه هايي توسط دولت براي افزايش توليد گوشت گاوميش اجرا شود.

 نتيجه‌گيري

گاوميش يك حيوان بسيار مفيدي است و علاوه بر توليد شير و گوشت، نيروي بدني خوبي نيز دارد. گوشت گاوميش نسبت به گوشت گاو شهرت كمتري دارد و معمولا بعلت داشتن رنگ تيره و حالت اليافي آن است. اين شرايط به دليل مديريت ضعيف و تغذيه نامناسب گوساله‌هاي گاوميش بروز مي‌كند. بنابراين طرحهايي بايد براي افزايش توليد گوشت با كيفيت بالا و اقتصادي اجرا شود. تا دامدار از پتانسيل بالاي توليدي اين حيوان آگاه گردد.

 منابع

FAO Year Book (1998) : 508 - 516.

Ffoulkes, D (1992) High quality meat production from Swamp buffaloes (with special reference to Australia). In: "Buffalo Production" (Tulloh NM and Holmes JH eds). World Animal Science, Production system approach (C) 6 : 455 - 464.

Fidanza, F (1982) Nutritional characteristics of meat from buffalo. In: "Caserta Zootecnica Assoc." Allevatori (CE), Caserta, Italy. 6 : 1 - 4.

Francisco, G de and Moran, JB (1992) Meat production from River buffaloes. In: "Buffalo Production" (Tulloh NM and Holmes JH eds). World Animal Science, Production system approach (C) 6 : 413 - 419.

Kearl, CK (1982) Nutrient Requirements of Ruminants in Developing Countries, International Feedstuff Institute, Utah Agriculture Experiment Station,Utah State University, Longman, Utah, USA.

Mishra, RR, Lal Krishna, Prasad S and Sharma GC (1992) Production of meat in India - Present trend and Future projection. Livestock Adviser. 17 (10) : 36 - 40.

Sekhon, KS, Bawa, AS, Kakkar, VK and Makkar, GS (1995) Effect of location of muscle, level of nutrition and age on the proximate composition of meat from male buffalo calves. 32 (4) : 320 - 322.

Sekhon, KS, Kakkar, VK, Bawa, AS and Makkar, GS (1996) Effect of level of nutrition and stage of maturity on carcass characteristics and meat quality of male Murrah buffalo calves. Journal of Food Science and Technology. 33 (1) : 60 - 62.

Tripathi, MK, Singhal, KK and Mishra, RK (1994) Livestock Population and Production Growth in India. Indian Dairyman. 46 (6) : 337 - 339.

---

[1]- Pigments

[2]- Mioglobin

[3]- Rigor mortis

[4]- Cold shortening effect

[5]- Aitch bone

نکات کاربردی در مدیریت تغذیه ای گاوهای شیری

نکات کاربردی در مدیریت تغذیه ای گاوهای شیری

بدون شک سطح درآمد یک واحد گاوداری بستگی به میزان تولید و هزینه های آن دارد که از این میان خوراک مصرفی با حدود 65-60% بیشترین نسبت به هزینه ها را در واحد گاوداری دارد. بنابراین هر چقدر گاوهایی با ظرفیت های تولیدی بیشتر ( البته با توجه به ظرفیت فیزیولوژیکی گاو ) نگهداری شده و زمینه بروز توانایی های آنها ( شرایط محیطی ) نیز مساعد گردیده و هزینه های غذایی کاهش یابد , حرفه گاوداری از سود بیشتری برخوردار خواهد شد. مدیران موفق واحدهای تولید کننده محصولات دامی با تلفیق هنر و تجربه گذشتگان با علوم پیشرفته تغذیه ای امروزی , آمیزه ای جالب توجهی را تحت عنوان مدیریت تغذیه ای بوجود آورده اند که با کاربرد علمی این برنامه ها در مزارع دامپروری و با سود آور نمودن این بخش تولیدی برای سرمایه گذاران این واحدها , زمینه مطمئنی در رابطه با تضمین اقتصادی فعالیتشان را فراهم می آورند . مدیران مذکور عمده علت موفقیتشان را علم و علاقه به زمینه مورد فعالیت و تحت نظر گرفتن نکات ریزی می دانند که اگر چه ساده و عملی هستند ولی اغلب از دید افراد پنهان مانده و یا به مورد اجرا گذاشته نمی شوند . در سطور ریز به تعدادی از موارد که می توانند زمینه تغذیه کاربردی گاوهای شیری  مفید و سودمند باشند , اشاره می شود.

نکات عمومی در تغذیه گاوهای شیری :

1-     گاوها را بر اساس مرحله شیرواری یا میزان تولید , دسته بندی نموده و بر اساس نیازهایشان تغذیه نمایید.

2-     در طول سال از برنامه تغذیه ای که اقتصادی و متعادل شده باشد و بتواند نیازهای حیوان را برآورده نماید استفاده کنید .

3-   جهت مصرف حداکثر خوراک اختصاصی , خوش خوراکی جیره مد نظر بوده و برای این منظور از اقلام خوراکی متنوع و با کیفیت خوب استفاده نمایید.

4-     دستگاه گوارش گاوها از قسمت های بسیار فعال بدن هستند , برای کار بهتر این دستگاه از دادن مواد معین غافل نباشید.

5-     دفعات خوراک دادن به گاوها را تنظیم نموده و مطابق با برنامه عمل کنید.

6-     گاوها علاقه خاصی به استفاده از علوفه های تازه و آب دار دارند , در صورت در دسترس و ارزان بودن در تغذیه آن را به کار ببرید.

7-   ترکیبات مواد مغذی اقلام خوراکی متنوع و متغیر است . با آنالیز در آزمایشگاه خوراک دام , از اجزاء مواد مغذی جیره فرموله شده اطمینان حاصل نمایید.

8-     آب تمیز , سالم و گوارا به صورت دائمی در اختیار گاوها قرار دهید.

9-     شرایط محیطی مناسبی به خصوص در فصول تابستان و زمستان برای گاوها فراهم نمایید.

10- هرگونه تغییر در جیره غذایی را با مشورت مشاور تغذیه به تدریج به انجام برسانید .

11- بیشتر از چیزهای مخلوط ( TMR ) در گاوداری استفاده نمایید.

12- تدابیر لزم برای به حداقل رسانیدن تلفات خوراک را به عمل آورید.

13- برای اطمینان از میزان کافی خوراک مصرفی در جیره , حد اطمینان را در نظر بگیرید .

14- ضمن اختصاص دادن کارگران دلسوز و وظیفه شناس برای رسیدگی به تغذیه گاوها , کارگران این بخش را به دفعات تعویض ننمائید.

15- تغذیه از مواد بو و طعم دار را در 5/0 تا 2 ساعت قبل از شیردوشی یا بعد از شیردوشی به انجام رسانید.

16- علوفه را به مدت طولانی تغذیه ننمائید و در موقع مصرف از عدم وجود کپک و قارچ زدگی و اجسام خارجی  مطمئن شوید.

17- برای مقابله با عوارض مصرف جسم خارجی احتمالی , منگنت یا آهن ربا در     حیوان وارد نمایید.

18- برنامه مبارزه با انگلهای داخلی به خصوص انگلهای دستگاه گوارشی را با جدیت پی گیری کنید.

19- در موقع استفاده از  مواد حاوی ذرات ریز یا  آردی به منظور بازده بهتر  علوفه مصرفی و جلوگیری از ضایعات تنفسی , از مواد خیس کننده و چسباننده نظیر چرمی یا ملاس استفاده کنید.

تغذیه دوره ای گاوهای شیرده:

تغذیه دوره ای یا مرحله ای عبارتست از طراحی برنامه های تغذیه ای گاوها بر اساس میزان تولید , مصرف غذا , تغییر وزن بدن و زایمان ترتیب تولید در گاوهای شیری به صورت زیر می باشد :

1- دوره اوج شیردهی   2- دوره افزایش وزن بدن   3-دوره خشک ( 2 ماه  

همچنین بر اساس پنج مرحله تولید حیوان به شرح زیر می باشد.

1-     از هنگام زایمان تا 80 روز بعد از آن

2-     200-80 بعد از زایمان

3-     200 تا 305 روز بعد از زایمان

4-     60-45 روز قبل از زایمان

5-     گروه گاوهایی که دوره خشکی آنها رو به اتمام است

با توجه به این مراحل , برنامه های تغذیه ای اختصاصی برای تولید بیشتر و نگهداری سالم گاوهای شیری به شرح ذیل توصیه می گردد:

1-     برنامه های تغذیه ای در مرحله اول تولید

پس از زایمان تولید  شیر به شدت افزایش می یابد و 8-6 هفته به بیشترین مقدار می رسد اما مصرف غذا نسبت به نیازهای تولید افزایش نمی یابد , به گونه ای که بیشترین مقدار مصرف ماده خشک 15-12 هفته پس از زایمان خواهد بود از این رو بیشترین ماده گاوهای شیرده برای 10-8 هفته در تعامل منفی انرژی خواهند بود . گاوهای پر شیر احتمالاً تا هفته بیستم در تعامل منفی انرژی خواهند بود.در این مواقع گاو شیرده کمبود انرژی دریافتی برای تولید شیر را از اندوخته های بدن تأمین کرده و در این دوره , از وزن آن کاسته می شود . دوران بحرانی تغذیه گاوهای شیرده از زمان زایش تا اوج شیردهی است . هر کیلوگرم افزایش شیر در این دوره , 200 کیلوگرم شیر بیشتر در کل دوره شیردهی را در پی خواهد داشت.

در این دوره رعایت موارد ذکر شده در زیر ضروری است :

-    از تغییرات ناگهانی و سریع جیره که موجب ناراحتی های گوارشی می شود خودداری نموده و تغییرات تدریجی را حداقل پیش از زایش آغاز نمایید.

-    از افزایش کنسانتره تا موقع بر طرف شدن  تنش های مربوطه به زایمان خودداری نموده و سطح آن را تا حد نگهدارید که ( ADF دریافتی گاو شیرده حداقل 19% ) ضمن برخورداری از سلامتی دستگاه گوارش , شیر با کیفیتی نیز تولید شود.

میزان مصرف کنسانتره نبایستی بیش از 5/2 درصد وزن بدن باشد. تعداد دفعات تغذیه کنسانتره باید افزایش یافته و هر بار با مقدار اندکی کنسانتره تغذیه شود.

-    دقت کافی در مورد تأمین مواد مورد نیاز گاو شیرده و نسبت صحیح آن با انرژی که میزان قابل توجهی از آن از اندوخته های چربی بدن تأمین می شود , اعمال نمایید. در این مرحله بهتر است از مواد ازته غیر پروتئینی با تجزیه کم در شکمبه استفاده نمایید.

-       با استفاده از علوفه های مرغوب و با کیفیت خوب و عوامل اشتها آور , مصرف ماده خشک را افزایش می دهید.

-    سعی کنید علوفه های مورد تغذیه به قطعات ریز خرد نشوند و در صورت اجبار استفاده از چنین علوفه هایی برای حفظ تعادل PH شکمبه و کاهش اسید و دیگر ناراحتی های گوارشی  از بافرهای شیمیایی نظیر بی کربنات سدیم استفاده کنید.

-       عوامل استرس را نظیر واکسیناسیون , سم چینی , حمام ضد کنه و ... را بعد از سپری شدن اوج شیردهی موکول کنید.

-    استفاده از مکمل نیاسین که ممکن است از دوره خشکی آغاز شده باشد , باید برای گاوهای پر شیر ادامه یابد . در این حالت مصرف غذا احتمالاً بیشتر و احتمال بروز بیماری کتوز کمتر خواهد شد.

-       با تغذیه از مکمل های پر انرژی نظیر چربی و ملاس , مصرف انرژی را بالا ببرید.

2-     مدیریت تغذیه ای در مرحله دوم شیردهی :

در این دوره گاو مرحله حساس peak  یا حداکثر تولید را سپری کرده و واکنش های حیوان به حالت عادی  برگشته و می تواند در صورت برخورداری از جیره متوازن , تواناییهای تولیدی خود را بروز نماید. در این مرحله مدیریت گاوداری , گاوهای مورد نظر را از لحاظ وضعیت بدنی بررسی نموده و در صورت برخورد با موارد غیر عادی نظیر رشد بی رویه گاوها و ا لاغری بیش از حد آنها در صدد اصلاح جیره برآیید.

3-     مدیریت تغذیه در مرحله آخر شیردهی :

مدیریت تغذیه ای گاوهای شیرده در این مرحله آسان تر از مراحل دیگر است . زیرا در این مرحله , مصرف مواد غذایی بیشتر از نیازهای تولید شیر بوده , تولید شیر رو به کاهش است .

نکاتی که مد نظر مدیریت گاوداری باید باشد عبارتند از :

-    کاهش وزن ایجاد شده در آغاز دوره شیردهی باید به گونه ای جبران شود که گاو در آغاز دوره خشکی از وزن مناسبی برخوردار باشد.

-       حداکثر کوشش در رابطه با تداوم شیردهی در حد امکان به عمل آید.

-    تلیسه های جوان , نیازهای ویژه ای برای رشد دارند , بنابراین برای ایجاد رشد در تلیه 2 ساله ( شکم اول ) 20% و برای تلیه های 3 ساله (شکم دوم ) 10% از مواد غذایی بیشتر از مقدار مورد نیاز برای نگهداری منظور شود.

-    با توجه به نیاز کم مواد مغذی , می توان نسبت علوفه حجیم به کنسانتره را افزایش داده و با استفاده از ترکیبات ازت دار غیر پروتئینی هزینه های غذایی را کاهش داد.

-       برای خشک کردن گاوها در پایان این مرحله می توان غذا و آب مصرفی را محدود نمود.

4-     مدیریت تغذیه ای گاوهای خشک :

برای آماده سازی گاو برای شیردهی بعدی , بایستی یک دوره خشک در نظر گرفت . با در نظر گرفتن یک دوره خشک 60 روزه تولید شیردهی بعد برای بیشتر ماده گاوها , بهینه خواهد شد. اگر دوره خشک کمتر از 40 روز باشد بافت پستان گاو زمان کافی برای بازسازی نداشته و در نتیجه تولید شیر دوره بعدی ایده آل نخواهد بود. اگر دوره خشک گاو بیشتر از 70 روز باشد , گاو بیش از حد چاق می شود , در حالی که تولید شیر در دوره بعد زیاد نشده و دشواری زایمان به دلیل چاقی نیز به وجود خواهد آمد . گفته می شود که بازدهی مصرف انرژی برای بافت سازی به هنگام شیردهی بیشتر از دوره خشک است , از این رو باید کوشش کرد که کاهش وزن گاو در هفته های پایانی شیردهی جبران گردد. بدین ترتیب افزایش وزن ماده گاو در دوره خشک بیشتر مربوط به رشد جنین خواهد بود .

مواردی که در این مرحله در زمینه تغذیه گاوها باید رعایت شود عبارتند از :

-    مصرف کلسیم بایستی به کمتر از 100 گرم در روز محدود شود و همزمان فسفر کافی در اختیار گاوها قرار گیرد ( 40-35 گرم فسفر در روز برای نژادهای بزرگ ) کلسیم بیشتر , به ویژه اگر جیره از نظر فسفر کمبود داشته باشد, احتمال بروز بیماری تب شیر را افزایش می دهد.

-       اگر علوفه کمبود سلنیوم دارد باید روزانه 5-3 میلی گرم سلنیوم به علوفه اضافه گردد.

-    از تغذیه زیاد ماده معدنی باید خودداری شود ( به ویژه مخلوط با         نمک سدیم ) و مصرف نمک طعام را باید به حداکثر 28 گرم در روز محدود نمود .

-       مصرف زیاد نمک موجب نگهداری آب در بدن و ایجاد فیز یا ادم در برخی گاوها به ویژه تلیه های شکم اول می شود

 منبع:

www.damavaran.com/page=articles