امگا3 و امگا 6 دو اسيد چرب ضروري
دو اسيد چرب ضروري بدن امگا 3 و امگا 6 ميباشند. اسيد
هـاي چـرب ضـروري آن دستـه از اسيدهاي چرب ميباشند
كـه بـدن قـادر بـه تـوليد و سنتز آنها نيست و بايد از طريق
غـذا تامين گردند. امگا 3 و امگا 6 جزء اسيدهاي چرب غير
اشباع چندگانه (مركب) ميباشند. تقسيم بندي چربي ها
به قرار زير است:
1- چربي هاي اشباع(بدون پيوند دوگانه): اين چربيها
در دماي محيط و اتاق جامد مي بـاشـنـد. مـثل:كره، دنبه،
چربي گوشت قرمز، روعن نارگيل.
2- چربي هاي غير اشباع يگانه و يا ساده (داراي يك پيوند دوگانه): اين چربيها در دماي اتاق مايع بوده اما درون يخچال جامد هستند. مثل: روغنهاي زيتون، بادام و بادام زميني.
3- چربيهاي غير اشباع چندگانه و يا مركب(داراي بيش از يك پيوند دوگانه): اين چربيها هم در دماي محيط و هم در يخچال مايع ميباشند. مثل: روغن هاي آفتاب گردان، سويا، ماهي، گردو و دانه كتان.
4- چربيهاي ترانس: چربيهاي غير اشباعي هستند كه طي فرآيند هيدروژناسيون به حالت جامد در آمده اند.
مصرف امگا 3 و امگا 6 هر دو براي بدن ضروري است. اما يافته هاي پژوهشگران حاكي از آنست كه نسبت اين دو اسيد چرب در رژيم غذايي ما از تعادل خارج است. نسبت ايده آل امگا 6 به امگا 3 در رژيم غذايي ميبايست 1:1 و حداكثر 4:1 باشد. اما متاسفانه اين نسبت در افراد جامعه به 11:1 تا 30:1 ميباشد. يعني مصرف امگا 6 در اغلب افراد 30 برابر امگا 3 ميباشد. مصرف هر كدام از اين دو اسيد چرب به تنهايي نه تنها مفيد نيست بلكه مشكلات عديده اي را نيز در بدن پديد مي آورد. لزوم مصرف متعادل اين دو اسيد چرب ضروري به اين خاطر است كه اين دو اسيد چرب با يكديگر بر سر آنزيمها رقابت ميكنند. يعني هرگاه اسيد چرب امگا 6 بيش از امگا 3 مصرف گردد، فقط اسيد چرب امگا 6 متابوليزه شده و بدن قادر نميباشد از اسيد چرب امگا 3 استفاده كند. دليل دوم اين امر خواص متفاوت اين دو اسيد چرب است كه به آن اشاره خواهيم كرد. بنابراين از آنجايي كه ما در رژيم غذايي از اسيد چرب امگا 6 به اندازه كافي و حتي بيش از نياز مصرف ميكنيم بايستي مصرف امگا 3 خود را افزايش دهيم.
1- امگا 6: مهمترين آن LINOLENIC ACID (لينولنيك اسيد)، LINOLEIC ACID (لينولئيك اسيد) و ARACHIDONIC ACID(آراشيدونيك اسيد)ميباشند. امگا 6 در روغنهاي ذرت، آفتاب گردان، سويا و تخم مرغ، مارگارين، گوشت قرمز و غلات موجود ميباشد. امگا 6 بر خلاف امگا 3 خاصيت التهابي داشته و انعقاد و لخته شدن خون را افزايش ميدهد.
2- امگا 3: مهمترين آن شامل:
* EPA(EICOSAPENTAENOIC ACID)= ايكوزاپنتوانيك اسيد.
* DHA (DOCOSAHEXAENOIC ACID)= دوكوزاهگزانوئيك اسيد.
* ALA(ALPHA-LINOLENIC ACID)=آلفا لينولنيك اسيد.
منابع امگا 3:
1- ماهي هاي روغني: مثل ماهي آزاد، قزل آلا، تن، اسقومري، شاه ماهي. كه حاوي EPA ,DHA ميباشند.
2- گياهان: مثل روغن هاي سويا، آفتابگردان، كانولا، دانه كتان و گردو، فندق، كنجد. كه حاوي ALA ميباشند.
3- مواد غذايي غني شده با امگا 3 مانند: نانها، آب ميوه ها، روغنها و تخم مرغ.
4- مكملهاي روغن ماهي.
نكته:ALA در بدن به EPA و DHA تبديل ميشوند.
نكته:بدن افراد مبتلا به اسكيزوفرني و يا ديابتي ممكن است نتواند ALA را به EPA و DHA تبديل سازد.
نكته:امگا 3 خاصيت ضد التهابي و ضد انعقادي دارد.
نقش اسيد هاي چرب در بدن:
1- ساختمان غشاء سلولي در بدن عمدتا از اسيد هاي چرب تشكيل يافته اند. غشاء سلولي اجازه ميدهد تا ميزان ضروري از مواد مغذي به درون سلولها وارد شده و مواد زائد بسرعت از داخل سلولها خارج گردند. براي آنكه سلولها قادر باشند اين وظيفه تبادل مواد مغذي و زائد را به نحو احسن به انجام رسانند بايستي غشاء سلولي سياليت، پايداري و يكپارچگي خود را حفظ كند. سلولهايي كه فاقد غشاء سلولي سالم ميباشند توانايي نگهداري آب و مواد مغذي را از دست داده و همچنين قابليت برقراري ارتباط با ساير سلولها را نيز از دست ميدهند. از آنجايي كه غشاء سلولي از چربي تشكيل يافته است، سياليت و انعطاف پذيري آنها به نوع چربي مصرفي ما بستگي دارد. مصرف روغنهاي اشباع شده (هيدروژنه) غشاء سلولي را سفت و سخت ميكند. و در مقابل مصرف روغنهاي غير اشباع سلامتي آنها را تضمين ميكند. امگا 3 نقش حياتي در ساختار غشاء سلولي دارد.
2- اسيد هاي چرب ضروري در كاركرد صحيح سيستم هاي عصبي، توليد مثلي، ايمني و قلبي-عروقي نقش حياتي دارند.
3- اسيد هاي چرب در بسياري از فرآيندهاي بيوشيميايي بدن نقش دارند.
4-60 درصد مغز از چربي تشكيل يافته است. عملكرد صحيح مغز و سلولهاي عصبي به اسيدهاي چرب وابسته است. امگا 3 از اجزاء اصلي ساختمان مغز، بافتهاي عصبي و شبكيه چشم ميباشد.
5- تحريك متابوليسم، افزايش سرعت متابوليسم، افزايش توليد انرژي.
6- نقش در متابوليسم و نقل و انتقال كلسترول و تري گليسريدها.
7- نقش در تنظيم تقسيم سلولي.
امگا 3 و پروستاگلاندينها:
امگا 3 در بدن به پروستاگلاندينهاي PG1 وPG3 و يك محصول جانبي ديگر بنام EICOSANOIDS تبديل (متابوليزه) ميگردد. پروستاگلاندينها در تنظيم فشار خون، انعقاد خون، نقل و انتقالات عصبي- پاسخهاي آلرژيك و التهابي- عملكرد كليه ها، معده و روده-رشد و ترميم بافتها-توليد انرژي-تنظيم هورمونهاي جنسي و سنتز ديگر هورمونها نقش دارد.
پروستاگلاندينهاي PG1 و PG3 خاصيت ضد التهابي-ضد انعقاد خون و پروستاگلاندينهاي PG2 خاصيت التهابي داشته و لخته شدن خون را تسهيل ميكنند و توسط چربيهاي اشباع شده و امگا6 توليد ميگردند.
فوايد مصرف امگا 3:
1- كاهش كلسترول و تري گليسريدهاي خون.
2- كاهش فشار خون.
3- پيشگيري از بيماريهاي قلبي-عروقي. مصرف دو وعده ماهي در هفته خطر سكته و حملات قلبي را تا 50 درصد كاهش ميدهد.
4- كاهش وزن.
5- درمان و كاهش دردهاي مفاصل-آرتريت روماتوئيد و آرتروز.
6- درمان پوكي استخوان. امگا 3 جذب كلسيم را افزايش داده و رسوب كلسيم را در استخوانها تسهيل ميكند.
7- درمان افسردگي. افرادي كه امگا3 به اندازه كافي دريافت نميكنند بيشتر مستعد افسردگي ميباشند.
8- التايم سوختگيها. با كاهش التهاب و تسريع التيام زخمها.
9- امگا 3 علايم آسم را تخفيف داده و امگا 6 آن را تشديد ميكند.
10- كاهش دردهاي قاعدگي.
11- كاهش التهاب در سرتاسر بدن.
12- جلوگيري از تصلب شرايين.
13- شل شدن و گشاد شدن عروق خوني. حفظ انعطاف پذيري ديواره عروق و پيشگيري از تشكيل پلاك در ديواره عروق.
14- جلوگيري از رشد سلولهاي سرطاني.
15- افزايش سطح هورمون رشد.افزايش رشد عضلات.
16- كاهش لخته شدن خون. خاصيت ضد انعقادي. كاهش ويسكوزيته (گرانروي) خون.
17- افزايش تمركز و قوه ادراك.
18- نقش در تكامل مغز و رشد سلولهاي عصبي و حفظ سلامتي چشمها (مصرف آن به زنان باردار و شيرده توصيه ميگردد). درمان خشكي چشم.
19- كاهش بروز سرطانهاي پستان، تخمدان، پروستات، معده و روده بزرگ.
20- كنترل و تعديل اختلالات خود ايمني.
21- پيشگيري و يا درمان: آلزايمر- آسم- اختلال كم توجهي- بيش فعالي -اختلال دو قطبي-اختلالات تغذيه اي -سرطانها-اگزما-ميگرن-پسوريازيس-آكنه.
22- بهبود توان ذهني و حافظه.
23- جلوگيري از پيري زود رس.
24- كاهش و پيشگيري از آريتمي.
25- تثبيت انسولين وقند خون.
26- پوست را لطيف و نرم ميكند.
چه كساني نبايد امگا 3 مصرف كنند:
1- افرادي كه دچار اختلالات خوني ميباشند.
2- كساني كه پوستشان براحتي دچار كوفتگي و كبود شدگي ميگردد.
3- كساني كه از داروهاي رقيق كننده خون مثل آسپرين و يا وارفارين استفاده ميكنند. چونكه امگا 3 نيز داراي خاصيت رقيق سازي خون است.
4- افرادي كه به غذاهاي دريايي حساسيت دارند.
5- مصرف دوز بالاي امگا 3 سيستم ايمني بدن را سركوب ميكند بنابراين كساني كه سيستم ايمني بدنشان ضعيف است نبايستي از آن استفاده كنند.
6- افرادي كه فشار خون خيلي بالا و كنترل نشده دارند.
عوارض جانبي امگا 3:
مصرف به اندازه امگا 3 بسيار بي خطر است.
1- مصرف بيش از حد امگا 3 موجب اسهال، احساس تهوع و احساس طعم ناخوشانيد در دهان ميشود.
2- مصرف دوز بالاي امگا 3 جذب ويتامينهاي A-D-E وK را كاهش ميدهد.
3- بوي ماهي در تنفس، مدفوع روغني و چرب از عوارض نادر مصرف امگا 3 ميباشد.
4- در برخي افراد ديابتي موجب بالا رفتن قند خون ميگردد.
5- مصرف بيش از 3 گرم امگا 3 در روز خطر سكته هموراژيك (پاره شدن عروق مغز) را افزايش ميدهد.
نكته مهم در باره امگا 3:
امگا 3 به نور، حرارت و اكسيژن بسيار حساس ميباشد. وقتي امگا 3 در معرض اين 3 عامل قرار ميگيرد اكسيد شده و يا به اصطلاح فاسد ميشود. اكسيداسيون امگا 3 طعم آن را تغيير داده و ارزش غذايي آن را نيز از بين ميبرد. همچنين اكسيداسيون امگا 3 ايجاد راديكالهاي آزاد را ميكند كه منجر به سرطان ميگردد. بنابراين روغنهاي حاوي امگا 3 را در ظروف كاملا در بسته، بدور از نور و در يخچال نگه داري كنيد. هيچگاه روغنهاي غير اشباع چند گانه را براي سرخ كردن مواد غذايي مورد استفاده قرار ندهيد. ويتامين E از اكسيد شدن امگا 3 جلوگيري بعمل مي آورد.
دوز مصرف امگا 3 براي بزرگسالان:
1-EPA وDHA 450 ميلي گرم در روز و يا 3-2 وعده ماهي در هفته.
2- مكملهاي روغن ماهي (امگا 3): 3000 تا 4000 ميلي گرم در روز. (3 تا 4 گرم در روز)
3-ALA 2220 ميلي گرم در روز
نكته: هر 1000 ميلي گرم از كپسولهاي روغن ماهي حاوي 180 ميلي گرم EPA و120 ميلي گرم DHA است.
نكته:از 2 هفته قبل و تا دو هفته بعد از عمل جراحي از مصرف امگا 3 خودداري كنيد.
نكته: از آنجايي كه امكان وجود سم جيوه در ماهي وجود دارد مصرف كپسولهاي امگا3 توصيه ميگردد چراكه اين كپسولها تصفيه شده و فاقد جيوه و ديگر سموم ميباشند.(البته نوع معتبر آنها). كپسولهاي امگا 3 را ميتوانيد از داروخانه ها تهيه كنيد .
