دوقلو زایی در گاو

 

دوقلو زایی در گاو

 

دو قلوزايي در توليد مثل گاو شيري پيامدي غيرقابل اجتناب بوده و براي گاو شيري يك صفت نامطلوب محسوب مي شود زيرا به طور كل منجر به كاهش سوددهي و كارآيي توليد مثلي دام مي گردد. در يك مطالعه ضررهاي اقتصادي ناشي از هر تولد دوقلو در مقايسه با تولد تك قلو را بررسي كرده كه رقمي در حدود 108 دلار برآورد شده است. همچنين دو قلوزايي موجب كاهش عملكرد توليد مثل دام همراه با افزايش ميانگين روزهاي غيرآبستن دام (open days) و دفعات تلقيح به ازاي هر آبستني دام (services per conception) در طي دوره شيرداري پس از زايمان مي شود به علاوه ، اتيولوژي بسياري از بيماري‌هاي پيش از زايمان گاو مربوط به زايمان‌هاي دوقلو مي‌باشد
گاوهاي دوقلوزا از نظر مرده‌زايي ، جفت ماندگي‌، متريت ، جابه‌جايي شيردان، كتوز و اسيدوريا در خطر بالاتري بوده و وقوع (incidence) سقط جنين (12% در مقابل 3/29%) ، مرگ جنين گوساله (2/3% در مقابل 7/15%) كاهش وزن گوساله هنگام تولد (6/30% در مقابل 5/43%) و جفت ماندگي (7% در مقابل 34%) در موارد دوقلوزايي در مقايسه با تك قلوزايي بيشتر بوده كه اين امر احتمالاً مربوط به كاهش طول آبستني و افزايش وقوع سخت‌زايي ناشي از دوقلوزايي گاو مي‌باشد . همچنين بايد در نظر داشت كه ميزان حذف در گاوهاي دو قلوزا بيشتر است يكي از اثرات دوقلوزايي در گله كاهش تعداد تليسه‌هاي بارور موجود براي جايگزيني در گله شيري گزارش شده است. اين كاهش ناشي از افزايش مرگ و مير در زمان جنيني در گوساله‌هاي دوقلو و افزايش ميزان تولد گوساله هاي نر در نتيجه تولد گوساله هاي دوقلوي نر همسان (Homozygous) مي باشد .

مكانيسم‌هاي دوقلوزايي

گاو گونه‌اي تك قلوزاست (Monotocous) و اين به آن معني است كه در اكثر موارد يك آبستني موفق در گاو منجر به تولد يك گوساله تك قلو مي شود. مكانيسم فيزيولوژيكي موثر در تنظيم تعداد فوليكولهايي كه در طي هر موج فوليكويي به فوليكول رسيده (Dominant) تبديل مي شوند معمولاً موجب انتخاب يك فوليكول رسيده شده كه قادر به تخمك‌گذاري است. آغاز يك تخمك‌گذاري القاء شده يا طبيعي سبب تحريك عوامل موثر در آزاد شدن يك تخمك از يك فوليكول رسيده در زمان تخمك‌گذاري ، مي‌گردد. اگر كليه اين وقايع از زمان لقاح تخمك تا زمان زايمان به طور طبيعي روي دهد منجر به آبستني و تولد يك گوساله خواهد شد به هر حال امكان دارد كه 2 فوليكول از ميان گروه فوليكولهاي در حال رشد در موج فوليكولي به رشد خود ادامه داده و به فوليكول رسيده تبديل شوند كه به آن پديده كوداميننسي (Codaminancy) گويند . اگر عوامل محرك اختصاصي تخمك‌گذراي به طور طبيعي يا زماني كه فوليكولهاي كوداميننت حضور دارند فعال شوند . 2 تخمك هر كدام از يك فوليكول آزاد خواهد شد و اگر ساير وقايع پس از لقاح تا زايمان به طور طبيعي براي هر دو تخمك اتفاق بيافتد دو قلوزايي رخ مي دهد.

سلولي كه پس از لقاح يك تخمك با يك سلول اسپرم شكل مي گيرد سلول تخم‌ناميده مي‌شود . بنابراين دوقلوهايي كه در نتيجه تخمك‌گذاري و لقاح 2 تخمك ايجاد مي‌شوند دوقلوهاي دو تخمي (Dizygous Twins) ناميده مي شوند. بيشتر دوقلوها در گاو از نوع دو تخمي مي باشند دوقلوهايي دو تخمي مي توانند همجنس يا غير همجنس بوده و شباهت‌هاي فتوتيپي وژنتيكي آنها شبيه برادران و خواهران خود از همان پدر و مادر كه طي زايمان هاي متعدد متولد شده اند مي باشد . همچنين تخمك گذاري يك فوليكول رسيده مي تواند طي رويدادي نادر منجر به دوقلوزايي گردد . دوقلوهايي كه از تخمك‌گذاري و لقاح يك سلول تخمك ايجاد شود را دوقلوهايي تك‌تخمي (Monozygous Twins) گويند دوقلوهاي تك تخمي از نظر فنوتيپي و ژنتيكي يكسان بوده پس بنابراين هميشه از يك جنس اند. مكانيسمي كه منجر به تولد دوقلوهاي تك تخمي مي شود دقيقاً شناسايي نشده است اما دوقلوهاي تك تخمي را ميتوان به عنوان يك شبيه سازي طبيعي در بدن موجودزنده (Invivo)‌به حساب آورد. نسبت دوقلوهاي تك تخمي در گاو كم بوده و نسبت آن حدوداً %4/7 تا 6/13% از كل دوقلوزايي‌ها يا كمتر از%3/0 همه تولدها بيان شده است.

ميزان دوقلوزايي در گاوشيري

فاكتورهايي كه خطر دوقلوزايي را در گاو شيري بالا مي برند شامل نژاد دام و تعداد زايمانهاي دام مي باشد همچنين ميزان دوقلوزايي با فصول سال تغيير كرده و ثابت شده كه در طول ماه‌هاي تابستان گرايش به سمت دوقلوزايي بيشتر است. پس از بررسي اثر فصل بر دوقلوزايي مشخص شده كه اين امر به افزايش سطح تغذيه در طي دوره زايمان مربوط مي شود. زماني كه گاوها در فصل تابستان زايمان مي‌كنند و دوباره آبستن مي شوند ، مشخص شده كه در اين زمان يك روند كاهش طول دوره نوري و يك كاهش در حيات مراحل اوليه جنيني گاوهايي كه در تابستان آبستن شده‌‌اند در مقايسه با گاوهايي كه در طول ماه‌هاي سردتر سال‌ آبستن شده‌اند وجود دارد .

توليد تصاعدي شير و سابقه دوقلوزايي هاي قبلي فاكتورهاي ديگري هستند كه احتمال خطر دوقلوزايي را افزايش مي دهند عموماً نسبت دوقلوزايي در بيشتر نژادهاي گوشتي گاو كمتر از 1% گزارش شده است گستره وقوع دوقلوزايي در گاوهاي شيري بين 5/2% تا 8/5% گزارش شده كه به ميزان زيادي تحت تاثير تعداد زايمان‌هاي گاو مي باشد و احتمال آن 1% براي اولين زايمان تا حدود 10% در ساير زايمانها مي‌باشد.

تاثير دفعات زايمان بر ميزان دوقلوزايي به طور واضح روشن نشده است اما مي توان آنرا با افزايش توانايي گاوهاي مسن‌تر در جهت نگهداشتن آبستني دوقلوها و همچنين افزايش ميزان اوولاسيون مضاعف يا تاثير اين دو عامل به هم آنرا توضيح داد افزايش ظرفيت رحمي گاوهايي كه دوقلوزاييده اند نيز به عنوان عاملي موثر گزارش شده است. علاوه‌براين ميزان وقوع اوولاسيون مضاعف در گاوهاي شيري شيرده حدود 14% عنوان شده كه در نتيجه افزايش تعداد نتاج دام ميزان دوقلوزايي افزايش يافته است. كينسل و همكاران (1998) نسبت افزايش دوقلوزايي را طي يك دوره 10 ساله گزارش دادند كه در اين گزارش مهمترين عاملي كه سبب بالا بردن ميزان دوقلوزايي شده افزايش در زمان پيك توليد شير در طي دوره بررسي بيان شده است ، آنها همچنين عنوان كردند كه امكان دارد تغذيه گاوها ي پرتوليد با جيره‌هاي حاوي انرژي بالاتر ميزان اوولاسيون مضاعف را افزايش داده و از اين طريق سبب بالارفتن ميزان دوقلوزايي شود.

 اين اثر شبيه روشي تحت عنوان فلاشينگ (Flushing) در ميش‌ها مي‌باشد كه در اين روش 2 تا 3 هفته قبل از جفت‌گيري به ميش‌هاي جيره‌هايي حاوي پروتئين و انرژي بالاتر داده مي‌شود كه اثرات آن شامل :

1. رها شدن تعداد تخمك‌ بيشتر

2. زودتر فحل شدن حيوان

3. مطمئن بودن وقوع آبستني مي‌باشد.

بايد توجه داشت كه در اين زمينه در گاو شيري نياز به تحقيقات بيشتر و گسترده‌تري مي باشد.

افزايش ميزان پروتئين هاي گذرا از شكمبه (Dietary Bypass Protein) مي‌تواند ميزان تخمك‌گذاري و وقوع دوقلوزايي را در ميش‌ها افزايش دهد بنابراين اگر مقاديري از اين پروتئين‌ها به گاو‌هاي شيرده خورانده شود ممكن است به عنوان عاملي در افزايش وقوع دوقلوزايي موثر باشد.

به طور كل در تحقيقات اخير ميزان دوقلوزايي درگاوهاي شيري در مقايسه با گذشته بالاتر گزارش شده است كه اين نشان مي دهد كه ميزان دوقلوزايي در جمعيت گاوهاي شيري طي زمان رو به افزايش است ، اگر به ارتباط بين دوقلوزايي با تغذيه و يا توليد شير توجه كنيم متوجه خواهيم شد كه افزايش ميزان دوقلوزايي با توجه به گرايش صنعت دامپروري به سوي تغذيه و توليد بهتر غيرمنتظره نخواهد بود.

فريمارتينيسم (Freemartinism)

فريمارتينيسم در تليسه‌ها در نتيجه دوقلوزايي و زماني كه پرده‌هاي جنيني ، جنين‌هاي نروماده در طول آبستني بهم جوش خورده و منجر به جابه جا شدن خون بين جنين‌هاي نروماده مي شود ايجاد مي گردد. فاكتورها و هورمون هاي دورن‌ريز يا سلولهاي گوساله نر سبب رشد غيرطبيعي ارگانهاي توليد مثل گوساله‌هاي ماده شده كه در نهايت منجر به ناباوروري مي‌گردد . فريماتينيسم حدوداً در 92% از آبستني‌هاي دوقلو با دو جنس مخالف (Heterosexual Twins) اتفاق مي‌افتد بنابراين حدوداًَ 8% از تليسه‌هاي متولد شده از اين آبستني ‌ها بارور خواهند بود. زيرا احتمال دارد كه پرده‌هاي جنيني به هم جوش نخورده يا جوش‌خوردن آن‌ها پس از دوره زماني تمايز ارگانهاي توليد مثلي روي دهد.

اولين رخداد ناهنجاري مجراي توليد مثل گوساله‌هاي ماده فريماتين حدود52 تا 49 روز پس از لقاح ايجاد مي شود. شايان ذكر است كه مواردي از فريماتينيسم در گوساله‌ها ماده تك قلو نيز گزارش شده كه احتمالاً اين موارد در نتيجه آبستني‌هاي دوقلويي بوده كه پس از جوش خوردن پرده‌هاي جنيني جنين‌هاي نروماده ، جنين نر سقط شده و قبل از زايمان جذب شده است. به علاوه گاوهاي نري كه به صورت دوقلو با يك تليسه به دنيا مي‌آيند درجات متفاوتي از نقص فعاليت توليدمثلي را نشان داده كه شامل عدم توانايي در توليد اسپرم، كاهش توليد اسپرم و يا افزايش تعداد اسپرما توزوئيدهاي غيرطبيعي مي باشد. به تجربه ثابت شده است كه گاوهاي نري كه با يك تليسه دوقلو به دنيا مي‌آيند مي توانند پس از گذراندن تست‌هاي اصلاح نژادي و تست كيفيت اسپرم به منظور مقاصد اصلاح نژادي و جفت‌گيري در گله به كار روند.

مديريت گاوهاي دوقلوزا

مديريت گاوهايي كه دوقلو آبستن‌اند به شناسايي صحيح وجود آبستني دوقلو طي مراحل اوليه آبستني بستگي دارد گاوهايي را كه دوقلو آبستن اند مي توان به طور صحيح 55-40 روز پس‌‌از تلقيح با استفاده از اولتراسونوگرافي به روش مقعدي تشخيص داد تائيد تشخيص نيز ميتواند 70-50 روز پس از تلقيح توسط دامپزشكان ماهر و از طريق لمس مقعدي صورت گيرد.

پس از تشخيص اينكه گاوشيري دوقلو آبستن است ، چندين پروتكل مديريتي اتخاذ مي شود ؛ مي توان از ادامه نگهداري گاوهاي دوقلوزاي آبستن با روش حذف گاو يا سقط جنين پس از تزريق مواد منقبض كننده رحم (Ecoblic) مثل PGF2α جلوگيري كرد. روش سقط آبستني دوقلو در گاو به نيت باروري مجدد گاو چندان مقبول نبوده و عليه آن چندين عامل را برمي شمرند. اولاً اينكه براساس ميانگين شاخص هاي توليدمثلي و شاخص‌هاي مديريتي كه در گاوهاي شيرده مشخص شده ، ميانگين طول دوره شيردهي گاوهايي كه سقط جنين القايي در آنها صورت گرفته و فاصله زماني تا توليد مثل حدوداً نزديك به 500 روز مي باشد (تقريباً 5/18 ماه طول فاصله بين دوزايش (Calving Interval) مي‌باشد) . ثانياً رخداد دوقلوزايي طي آبستني‌هاي بعدي افزايش مي يابد زيرا گاوهاي دوقلوزا داراي ريسك بالاتر دوقلوزايي در آبستن هاي بعدي مي‌باشند . براين اساس و با مرور موارد ذكر شده در بالا و همچنين با بررسي ارزش گاو ماده و گوساله آن ممكن است حذف دام نسبت به سقط جنين روش اقتصادي تري به نظر برسد.اگر گاوي كه دوقلو آبستن باشد را بخواهند تا زمان زايمان در گله نگهداري كنند مي‌بايست چندين شيوه مديريتي را در نظر داشت. اول اينكه برپايه تحقيقات در گاوهاي گوشتي ، گاوهاي شيري كه دوقلو آبستن‌اند بايد با ميزان بالاتري از مواد غذايي خصوصاً در طول آخر آبستني تغذيه‌ شوند. دوم اينكه به دليل كوتاه بودن طول دوره آبستني گاوهاي دوقلوزا (حدوداً 7 تا 10روز) بيشتر گاوهايي كه دوقلوزا هستند رژيم‌غذايي دوره انتقالي (Transitional period) را كه 2 تا 3 هفته قبل از تاريخ زايمان داده مي‌شود از دست خواهند داد بايد توجه داشت كه زودتر خشك كردن گاو و تغذيه با جيره انتقالي ممكن است كه وقوع مشكلات متابوليك پس از زايمان را در گاوهاي دوقلوزا كاهش دهد. در پايان با كمك نمودن گاو دوقلوزا در زايمان ميتوان مشكلات ناشي از سخت‌زايي ايجاد شده را كاهش داده و تا حدودي ضررهاي اقتصادي ناشي از آن را با كاهش ميزان تلفات جنيني گوساله‌ها كاهش داد

سوالات کارشناسی ارشد

سوالات کارشناسی ارشد گرایش های مختلف

کشاورزی

برای دانلود هر مورد روی آن کلیک نمایید:

سوالات کنکور کارشناسی ارشد گرایش حشره شناسی       ضرایب دروس

سوالات کنکور کارشناسی ارشد علوم خاک

سوالات کنکور کارشناسی ارشد بیماری شناسی گیاهی       ضرایب دروس

سوالات کنکور کارشناسی ارشد شناسایی و مبارزه با علف های هرز

سوالات کنکور کارشناسی ارشد اصلاح نباتات

سوالات کنکور کارشناسی ارشد گرایش آبیاری

سوالات کنکور کارشناسی ارشد اقتصاد کشاورزی

سوالات کنکور کارشناسی ارشد ترویج و آموزش کشاورزی

سوالات کنکور کارشناسی ارشد مکانیک ماشین های کشاورزی

 

کلید سوالات حشره شناسی

کلید سوالات خاک

کلید سوالات بیماری شناسی گیاهی

کلید سوالات مبارزه با علفهای هرز

کلید سوالات اصلاح نباتات

کلید سوالات آبیاری

کلید سوالات افتصاد کشاورزی

کلید سوالات ترویج و آموزش کشاورزی

کلید سوالات مکانیک کشاورزی

منبع:گیاهپزشکان دانشگاه صنعتی اصفهان

ترجمه متن

 

قابل توجه دانشجویان عزیز :

ترجمه متن

 

هر متنی را که خواستید بنویسید تا برایتان ترجمه میشود

عوامل موثربر انتخاب غذا و هرم غذایی

                          

عوامل موثربر انتخاب غذا

• عوامل فرهنگی
• عوامل روانی
• عوامل اقتصادی و جغرافیای
• نیاز به مواد غذایی
  
  روشهای مختلف تنظیم برنامه غذایی
• سیستم مبادله ای
  تقسیم بندی کالری بین مواد مغذی انرژی زا
  ئیدرت های کربن: 55-60%
  پروتئین: 12-15%
  چربی: کمتر از 30%
• هرم غذایی 
  
  

گروه نان و غلات

o           شامل انواع نان، برنج، ماکارونی، گندم و جو است

o         مقدار توصیه شده: 6-11 واحد

o         واحد اندازه گیری: 

•  نان : 1 برش 30 گرمی 
•  برنج یا ماکرونی: 2/1 لیوان پخته 
•  غلات پخته (سریال): 4/3 لیوان 
•  کراکر (توک): 3-4 عدد

 

گروه میوه جات

• مقدار توصیه شده: 2-4 واحد
• واحد اندازه گیری:
  یک عدد میوه متوسط = 1 لیوان
  (2/1 لیوان میوه های ریز مثل انگور یا تمشک)
  آب میوه = 4/3 لیوان
  کمپوت= 2/1 لیوان
  خشکبار= 4/1 لیوان
•  

گروه سبزیجات

oمقدار توصیه شده: 3-5 واحد

oواحد اندازه گیری:
سبزیجات پخته یا خرد شده= 2/1 لیوان
آب سبزیجات (آب هویج)= ¾ لیوان
سبزیجات برگدار (کاهو) خام= 1 لیوان

•  

توصیه برای مصرف  ميوه و سبزیجات

اگر با ميوه مشكل دارد، سبزي بيشتري استفاده کنید.

تا حد امكان از پخت زياد سبزي خودداري شده و بيشتر به صورت خام يا بخارپز استفاده شود.

در برنامه غذايي کودک اين مواد گنجانده شود.

•  

گروه شیر و لبنیات

oشامل شیر، ماست، پنیر، کشک و بستنی
oمقدار توصیه شده: 2-3 واحد
oواحد اندازه گیری:
شیر ، ماست و کشک = 1 لیوان
پنیر= 45-60 گرم
بستنی= 2/1 1 لیوان


گروه پروتئین ها

oمقدار توصیه شده: 2-3 واحد = 150 – 210 گرم
oواحد اندازه گیری:
گوشت قرمز، مرغ و ماهی: 60-90 گرم = 1 واحد
1 عدد تخم مرغ = 30 گرم گوشت
2/1 لیوان حبوبات پخته = 30 گرم گوشت
3/1 لیوان انواع مغزها یا 2 قاشق غذا خوری حلوا ارده یا کرم بادام خاکی = 30 گرم گوشت


گروه چربی و قندها

oشامل: انواع چربیها و قندهای ساده
oمقدار توصیه شده: مشخص نمیباشد


اگر كودك شيريني جات زياد مصرف مي‌كند


از دادن شيريني و شكلات به عنوان جايزه خودداري شود.

خريد و تهيه غذاهاي شيرين در منزل به حداقل رسانده شود.

از ميوه به عنوان دسر استفاده شود.


توصیه های همراه با هرم غذایی

• oاستفاده از غذا های متنوع در هر گروه غذایی
  
  oاستفاده از مواد غذایی با حداقل مقدار شکر، چربی و کمتر از 300 ملیگرم در روز کلسترول
  
  oفعالیت فیزیکی حداقل 30 دقیقه در روز (5 روز در هفته)
  
  
  خصوصیات مثبت هرم
  
  1.هرم, مواد مغذي را با تصوير نشان مي‌دهد كه با اين كار مصرف كنندگان راحت تر مي‌توانند آن را درك كنند.
  
  2.خواندن و يادآوري هرم تقريباً‌ ساده و آسان است.
  
  3.هر گروه غذايي و سهم‌هاي پيشنهادي براي مصرف آن‌ها، محدوده متنوعي را شامل مي‌شود كه امكان انتخاب را به فرد مي‌دهد.
  
  
  خصوصيات منفي هرم
  1.قابليت كاربرد آن براي الگوهاي تغذيه‌اي خاص, مثل گياه خواران، كاملاً روشن نيست.
  
  2.تفسير دقيق غذاهاي مخلوط مانند پيتزا در قالب هرم،‌ واضح نيست.
  
  3.با انتخاب ضعيف غذا از گروه‌هاي غذايي، برخورداري از يك رژيم غذايي مناسب، امكان پذير نيست.
• 
  

•  واحدهای گروههای غذایی چه اندازه است؟

  1 واحد از گروه نان = 1 برش نان ( تافتون، سنگگ، بربری) به اندازه کف دست 30 گرم

  2/1 لیوان برنج پخته یا ماکارانی پخته

  4/3 لیوان از غلات آماده خشک

   1 واحداز گروه سبزی = 1 لیوان سبزی خام خرده شده ( 1 لیوان سالاد)

  2/1 لیوان سبزی پخته

   1واحد از گروه میوه  = 1 عدد میوه متوسط مثل یک سیب متوسط

  4/3 لیوان آب میوه

   1 واحد از گروه گوشت = 60 گرم گوشت یا یک تخم مرغ

  2/1 لیوان حبوبات پخته

   1 واحد از گروه لبنیات = 1 لیوان شیر یا یک لیوان ماست

  2 لیوان دوغ

  
  
   

آموزش غنی سازی کاه

  

دانلود فرمایید غنی سازی کاه به اوره

غنی سازی كاه

مقدمه
یكی از مواد علوفه ای كه جهت تغذیه انواع دامها به مقدار زیاد مصرف می شود، كاه می باشد. كه به دلیل ارزان تر بودن از سایر علوفه ها می توان در جیره های غذایی دام حداكثر استفاده را به عمل آورد. كاه به تنهایی دارای ارزش غذایی ناچیزی است ودامهایی كه از آن استفاده می كنند مجبورند برای عمل هضم مدت نگه داری كاه در شكمبه خود افزایش دهند. درنتیجه این عمل مقدار غذای مصرفی دام كم واز تولید آنها كاسته می شود.
درواقع دام های آبستن، شیرده ویا پرواری نباید از كاه بیش از حد استفاده كنند وفقط دامهای داشتی آن هم درحالت نگهداری می توانند مقدار بیشتری كاه دریافت كنند.
برای استفاده بهینه وبهتر از كاه در تغذیه دام بایستی آن را غنی سازی كرد.با عمل غنی سازی كاه، قابلیت هضم، خوش خوراكی، وارزش غذایی آن به نحو چشم گیری افزایش می یابد.

عملیات غنی سازی كاه
یكی از روش های غنی سازی مواد خشبی مثل كاه استفاده از كود شیمیایی اوره(كود سفید) كه هم به نسبت ارزان و در دسترس می باشد.

مراحل غنی سازی
1- ساخت سیلو
سیلو به محلی گفته می شود كه در آن مواد غذایی را برای سالم ماندن، انبار وذخیره می كنند. سیلو را به سه روش می سازند:
الف) كندن گودال در زمین
ب) ساختن یك چهار دیواری بر روی زمین
ج) پوشاندن كامل كاه با استفاده از پلاستیك

 

۲-آماده كردن كاه
ابتدا كاه را وزن كرده ودر صورت درشت بودن آنها را به قطعه های در حدود 10 سانتیمتر خرد می كنیم.
 

۳-آماده كردن محلول
به ازای هر100 كیلوگرم كاه 5 كیلوگرم كود اوره(كودسفید) لازم است كه آن را در100 كیلو گرم آب به خوبی حل كنیم. برای خوش خوراكی سیلو می توان حدود 2 الی 5 كیلوگرم ملاس و ۵/۲ کیلو آهک و ۵/۲ کیلو نمک به محلول اضافه كرد.
 

۴ - تهیه سیلو
برای پركردن سیلو یك لایه از كاه را در سیلو می ریزیم وبه وسیله آبپاش یا آفتابه تمیز از روی آن می ریزیم وهمینطور یك لایه كاه وبعد به وسیله آبپاش محلول پاشی می كنیم و آنها را فشرده می كنیم.به طوری كه هم كاه خیس وفشرده شود وهم هوای بین آنها خارج شود این كار را تا پر شدن سیلو ادامه می دهیم.
 

پوشش سیلو
به وسیله پوشش پلاستیكی، سیلوی پر شده وفشرده را به خوبی می پوشانیم به طوری كه هوا وآب به درون آن نفوذ نكند، سپس اطراف پلاستیك را برای پوشش بهتر با كاهگل یا گچ می چسبانیم تا اطمینان بیشتر حاصل شود.
 

 برداشت سیلو
مدت زمان لازم برای آماده شدن سیلو بستگی به درجه حرارت محیط دارد. اگر هوا گرم باشد سیلو ظرف مدت یك هفته آماده است واگر هوا معتدل باشد این مدت دوهفته ودر صورت سرد بودن هوا سه هفته به طول می انجامد.
توجه داشته باشید دراین مدت هرگز به سیلو دست نزنید.
بعداز این مدت می توان از گوشه پلاستیك به اندازه مورد نیاز كنار زده وسیلو را برداشت كرد. استشمام بوی گاز آمونیاك علامت غنی شدن كاه است.
4- مصرف كاه غنی شده
قبل از خورانیدن كاه غنی شده به دام ها سیلو را چند ساعت درهوای آزاد پهن كنید تا بوی گاز آن از بین برود وسپس به صورت تدریجی به مصرف دامها برسانید.
سعی شود سیلو ابتدا در جیره غذایی دام به مقدار كم وسپس به مرور اقزایش یابد.

 

انواع روش هاي تغذيه طيور

                                                              غذاي كامل :
جيره اي كه تمام مواد مغذي مورد نياز پرنده را در بر داشته باشد ، غذاي كامل ناميده مي شود .
فرمولاسيون جيره‌هاي طيور يك اصل ثابت نيست ، بلكه تفاوت قيمتهاي مواد اوليه غذايي و بهبود در مديريت تغذيه ، باعث تعويض فرمولاسيون جيره خواهد شد .
تغذيه اختياري و تغذيه كنترل شده :
طيور مي توانند مصرف غذاي خود را بر حسب احتياجاتشان كنترل كنند . در گذشته غذاي كاملاً مش « آردي » در دسترس طيور قرار مي گرفت . اين نوع خوراك در تمام مدت در دسترس طيور قرار مي گرفت . اما بعد ها معلوم شد اين روش غير اقتصادي مي‌باشد . چون پرنده در اين روش ميل به پرخوري نموده و بسيار سنگين مي شود . و توليد تخم مرغ و افزايش وزن آنان جنبه اقتصادي ندارد . در بعضي از سويه ها هنوز به‌روش اختياري غذا در دسترس گله قرار مي‌گيرد . دز واريته‌هاي سنگين وزن چه از سويه تخمگذار و يا گوشتي مصرف غذاي گله مادر بايد به‌روش كنترل شده انجام گيرد .
شكل غذا :
جيره‌هاي طيور به سه شكل مش ، ‌كرامبل و پلت مي باشد .
فرم مش ( آردي )
در اين شكل از غذا مواد اوليه غذايي جيره به شكل آسياب شده هستند . اما طيور علاقه‌اي به جيره‌هايي كه از ذرت بسيار ريز تشكيل شده باشد ندارند ، زيرا اين‌گونه مواد چسبناك هستند . در فرم مش ميزان مصرف غذاي طيور افزايش مي‌يابد . اگر غلات خيلي ريز شوند ، طيور در درجه اول مايل به مصرف غلاتي خواهند بود كه اندازه شان درشت‌تر است و مواد ريز براي مصرف نهايي در دانخوري باقي مي‌مانند .بنابر اين در مصرف دان فرموله شده اشكال ايجاد خواهد شد .
اندازه ذرات و تأثير آن :
اندازه ذرات جيره مش در مصرف آب آشاميدني موثر است . هر چه تركيب جيره مش درشت تر باشد ميزان مصرف آب آشاميدني كمتر مي‌شود . اين موضوع در ميزان آب مدفوع تأثيري ندارد .
تأثير حجم غذا در مصرف آب :
هر چه غذا داراي حجم بيشتر باشد . يعني فيبر آن بالا باشد مصرف آب بيشتر خواهد شد . به همين دليل آب مدفوع نيز افزايش مي‌يابد . هرچه جيره‌هاي طيور داراي انرژي بالاتر و حجم كمتر داشته باشد ، مصرف و دفع آب نيز كمتر مي‌باشد .

پلت :
كل استوانه هاي كوچك در اندازه‌هاي مختلف تحت عنوان پلت ناميده مي‌شود . با مصرف غذاي پلت ، ماكيان قدرت انتخاب قسمتهاي مشخص از جيره غذايي را از دست مي دهند و بايد غذا را بطور كامل مصرف نمايند . مزيت مصرف پلت براي پرندگان جوان كه مصرف غذاي آنان كم است مي باشد . همچنين وقتي بخواهيم كه دارو را از طريق خوراك در اختيار دام قرار دهيم ، مصرف پلت داراي اهميت مي‌شود .   
فوايد و معايب پلت :
توليد پلت باعث بالا رفتن هزينه است ، در صورتيكه هزينه مصرف شده جهت توليد پلت قابل برگشت باشد بايد فوايد و معايب پلت بررسي گردد .
فوايد پلت :
1- كاهش گرد و غبار از جيره .
2- حمل و نقل راحت ، پرت دان پلت كمتر است .
3- آلودگي كمتر در هنگام ذخيره نمودن خوراك .
4- آلودگي كمتر در هنگام ذخيره نمودن خوراك .
5-  براي پخش دان پلت كارگر كمتري مورد نياز است .
6-  در خوراك پلت خوراكهايي كه پرنده از مصرف آن خود داري مي‌كنند ، بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد .
7- ريخت و پاش دان از دانخوري كمتر مي‌شود .

معايب پلت :
1- باعث افزايش هزينه خوراك مي شود .
2- افزايش مصرف آب .
3- افزايش رطوبت مدفوع .
4- افزايش بروز كاني‌باليسم .
كرامبل :
حدواسط غذاي مش و پلت مي باشد . هنگامي‌كه پلت هادرشت آسياب شوند ، محصولي بوجود مي‌آيد كه به آن كرامبل گويند . ذرات كرامبل بايد حد واسط در نظر گرفته شود ، بهترين كرامبل معمولاً داراي مقداري ذرات ريز مي باشد. اين موضوع باعث افزايش زاندمان مصرف دان مي شود . كه اين موضوع باعث جلوگيري از عارضه كاني‌باليسم مي شود .

 او ماج :
در گذشته ، مرطوب كردن جيره هاي مش متداول بوده است . با اين فرض كه اين عمل باعث افزايش مصرف غذا مي شود . اما اين امر براي مدت 1 الي 2 روز است . و طيور بزودي ميزان مصرف غذا را تنظيم مي كنند .مرطوب كردن جيره مش نتايج زير را بدنبال نخواهد داشت  :
1- افزايش توليد تخم مرغ
2- افزايش وزن تخم مرغ
3- افزايش رشد
4- بهبود ضريب تبديل غذا

منابع مورد استفاده :
1 – خوراكها و خوراك دادن و جيره نويسي – دكتر مسعود هاشمي – انتشارات فرهنگ جامع – چاپ دوم پاييز 1375
2- راهنماي كامل پرورش طيور – دكتر محسن فرخوي – واحد آموزش و پژوهش معاونت كشاورزي سازمان اقتصادي كوثر –چاپ چهارم تابستان 1378

 

آشنایی با نیازهای غذایی دام

                                        آشنایی با نیازهای غذایی دام

اصولاً باید توجه داشت که استفاده از یک نوع ماده غذایی به تنهایی نمی تواند تمام احتیاجات دام را برطرف کند، چون از طرفی حجم شکمبه ودستگاه گوارش حیوان محدود است واز طرف دیگر بدن حیوان به مجموعه ای از مواد غذایی احتیاج دارد. این مجموعه مواد غذایی را جیره غذایی می نامند که باید برحسب احتیاجات نگهداری واحتیاجات تولید حیوان ونوع مواد غذایی وبا توجه به جنبه های مالی آن تهیه و تنظیم گردد.
 

باید توجه داشت که برخی از مواد غذایی برای دسته ای از دامها می تواند غذایی کامل باشد، درصورتی که برای گروهی دیگر این طورنیست. مثلاً شیر برای گوساله شیرخوار غذای کاملی است ولی ازیک سن معین به بعد این غذا به تنهایی نمی تواند تمام احتیاجات حیوان را برآورده سازدویا میش ها دردوره بارداری به مواد غذایی بیشتری احتیاج دارند. غذای نامناسب وناکافی اثرات نامطلوب روی میش ها و بره ها می گذارد، زیرا احتیاجات غذایی جنین ازطریق غذای مادر تامین می گردد وکمبود مواد غذایی مخصوصاً دراواخر دوره آبستنی موجب تولید بره های لاغر وضعیف می گردد وخوراک مناسب باعث رشد سریع بره ها یا گوساله ها می شود. همچنین درپرواربندی، دامها احتیاج به غذاهای متراکم و مقوی دارند تا اضافه وزن آنها مقرون به صرفه اقتصادی باشد.


برای حداکثر تولید شیر ، تغذیه دامها با علوفه وکنسانتره به همراه یکدیگر لازم بوده و مکمل هم عمل می کنند.


به طور کلی برای تامین نیازهای غذایی دامها باید احتیاجات آنها را درمراحل مختلف زندگی مثل مرحله خشک بودن، مراحل مختلف آبستنی، مرحله شیرواری، مرحله شیرخوارگیبره ها وگوساله ها تامین نمود.


به نظر می رسد که درکشورما تولید یک لیتر شیر از علوفه، گران تر از تولید یک لیتر شیر با کنسانتره باشد، زیرا انرژی علوفه کمتر ازغلات است و ازطرفی کیفیت علوفه درکشور پایین است. البته باید توجه داشت که تولید شیر به عوامل مختلفی بستگی داردکه مدیریت تغذیه قسمتی ازاین عوامل است. 
 

امروزه درعمل ثابت شده است پرواربندی دام با استفاده ازمواد کنسانتره، سود بیشتری را نسبت به چرا بردن دام نصیب دامداران می کند.


دامدران عزیز می دانند که علوفه های خشبی مخصوصاً آن دسته که دارای فیبر بیشتری هستند ، به دلیل قابلیت هضم کمتر، مدت زمان بیشتری درشکمبه مانده و برروی مقدار تولید شیر یا گوشت اثر منفی می گذارند ومقدار تولید را کاهش می دهند. هر چند که برای تولید شیر با کیفیت مناسب وحفظ سلامتی دام بایستی ازعلوفه های خشبی نیز درجیره روزانه دام استفاده کرد، اما کنسانتره، درمقایسه با علوفه خشبی ازقابلیت هضم بسیار بالایی برخوردار است ودرجایی که کمیت و کیفیت علوفه های خشبی درحد پایین است برای تولید بیشتر وداشتن دام سالمتر، مصرف کنسانتره دامی امری ضروری می باشد.


انواع جیره غذایی

به طوراجمال به مجموعه مواد غذایی که یک حیوان درطول یک شبانه روز کامل دریافت می کند جیره اطلاق می شود. به طور عمومی جیره ها برسه نوع پایه ریزی می گردند که بسته به نوع و جنس و... دامها متغیر است.

1- جیره نگهداری: اگر حیوانی هیچ نوع تولید وافزایش یا کاهش وزنی نداشته باشد ، جیره آن براساس نیاز روزانه حیوان تعیین می گردد که به آن جیره نگهداری گفته می شود.
 

2- جیره آبستنی: چنان که از عنوان آن مشخص است این جیره برای دامهای ماده آبستن درنظر گرفته می شود که برحسب اینکه درچه ماهی از حاملگی هستند جیره آنها تنظیم می شود .
 

3- جیره تولید: این جیره نیز بر اساس تولیدات دام(شیر، گوشت ، پشم و...)تنظیم می گردد.


دامدار عزیز : هنگام تغییر دادن جیره غذایی، این عمل را به تدریج انجام دهید تا حیوان دچار تنش نشود. 
 

کنسانتره یا غذای متعادل چیست؟

همان طور که اشاره شد دام برای تولید مناسب به مجموعه ای از مواد غذایی نیاز دارد وبدیهی است که تمامی مواد غذایی مورد نیاز دریک نوع علوفه بطور کامل یافت نمی شود لذا برای برطرف کردن این کمبود ها تعدادی از مواد غذایی با یک ترکیب معین ومقدار مشخص پس ازآسیاب کردن با هم مخلوط وخوراک فشرده شده جدیدی که اصطلاحاً کنسانتره نامیده می شود تولید می گردد تا حداقل نیاز واحتیاجات نگهداری وتولید را دردام تامین نماید. به عبارت دیگر کنسانتره یا غذای متعادل ترکیبی از تعدادی مواد غذایی است که قادر است همه عناصر ومواد ضروری بدن دام را به اندازه کافی تامین کند.
 

مواد اولیه ای که با استفاده از آنها کنسانتره تهیه می شود دارای کیفیت مرغوبی می باشد که درادامه به آن اشاره خواهد شد. دراینجا لازم است بطور خلاصه اشاره ای به ارزش غذایی برخی از مواد سازنده کنسانتره داشته باشیم.اما قبل از آن مروجین ودامداران گرامی باید بدانند که پروتئین ، چربی، مواد قندی یا کربوهیدرات ها، مواد معدنی وویتامین های مورد نیاز بدن دام چه موادی هستند وچه نقشی را دربدن دام به عهده دارند؟


                                     اصول تهیه جیره متعادل یا کنسانتره

                 درتهیه جیره های غذایی دام باید نکات زیر رعایت شود:

1بوده، به عبارت دیگر قیمت جیره از قیمت موادی که دام تولید می کند، کمتر بوده و سود کافی را برای دامدار عاید می کند. 
 
2- جیره متعادل به مقدار کافی انرژی وپروتئین مورد نیاز دام را تامین می کند.

3- جیره متعادل خوش خوراک ودارای قابلیت هضم بسیار بالا می باشد.

4- جیره متعادل دارای کلیه عناصر معدنی و ویتامین های مورد احتیاج دام به میزان مورد نیاز می باشد.

5- جیره متعادل عاری ازعناصر مضر و مواد سمی برای بدن دام می باشد.

6- قیمت تمام شده جیره متعادل از نظر اقتصادی قابل برگشت

7- جیره متعادل یا کنسانتره، مطابق اصول بهداشتی تهیه شده و به سلامت دام خللی وارد نکرده وبویژه طعم و بوی شیر وگوشت رانامطلوب نمی سازد.

- جیره متعادل باآگاهی ازمیزان احتیاجات دام و ترکیب مواد مغذی تشکیل دهنده آن تهیه می گردد
برای رسیدن به ظرفیت تولیدی دامها، بخصوص دامهای اصیل وپرمحصول ، استفاده از علوفه ای که بتواند جوابگوی نیاز های دام باشد، بشدت موثر می باشد، بطوری که حتی دامدارانی که شناخت کافی ازمسائل تغذیه دام ندارند، کاملاً این نیاز را درک نموده واکثراً با کنجکاوی فراوان درصدد کشف علل موفقیت دامدارانی هستند که درزمینه تولیدات دامی موفق بوده و توانسته اند با تغذیه صحیح دام به حداکثر بهره وری دست یابند.


مواد مغذی موجود درکنسانتره واهمیت آن درتامین سلامتی دام

1- کربوهیدرات ها یا مواد قندی انرژی زا: موادی هستند که انرژی مورد نیاز دام را تامین کرده واین انرژی صرف تامین فعالیت های حیاتی مختلف بدن دام می شود. کربوهیدرات ها اولین و مهمترین ماده مغذی برای دام هستند . مثلاً دام برای تولید شیر ، گوشت ، حرکت ، خوردن و سایر فعالیت های روزانه به انرژی نیاز دارد . موادی مثل غلات، ملاس و تفاله چغندر قند دارای انرژی زیاد هستند.
 

2- پروتئین ها: پروتئین درشکل گیری عضلات و تولید شیر اهمیت بسیاری دارد وکمبود آن موجب کاهش رشد، تولید ، اختلال درسلامت دام وتولید مثل دام می گردد. موادی مثل کنجاله تخم پنبه وکنجاله سویا دارای پروتئین زیادی می باشند.
 

3- چربی ها : اکثر مواد غذایی ، دارای مقداری چربی هستند. چربی نیز درتامین انرژی بدن دام نقش حیاتی دارد وبعضی ازویتامین ها مثل ویتامین K ،A ،D و E نیز توسط چربی ها به بدن دام منتقل می شوند.
 

4- مواد معدنی: این مواد نقش مهمی درتغذیه دام دارند. مواد معدنی درساختمان اسکلت بدن دام ودرترکیب تولیدات دام مانند: شیر، گوشت و غیره به کار می روند. مهمترین عناصر مورد نیاز دام شامل: کلسیم ، فسفر، منیزیم، سدیم،کلر، گوگرد، منگنز، روی، ید و آهن بوده که کمبود هریک ازآنها موجب کاهش رشد، تولید وباروری دام می گردد.
 

5- ویتامین ها: این مواد به مقدار کمتری مورد نیاز دامها هستند ولی به همین مقدار باید حتماً به بدن دامها برسند. کمبود بعضی از ویتامین ها، باعث عوارضی مثل کوری، عدم باروری، سقط جنین وکاهش رشد و ضعف سیستم ایمنی (کمبود ویتامینA وE ) و... می شوند.ویتامین های مورد نیاز که باید به کنسانتره اضافه شوند عبارتند از :E ،D وA وبقیه ویتامین ها به وسیله خود حیوان تولید می شود وبه همین دلیل کمتر به جیره افزوده می شود.


برخی از مواد تشکیل دهنده کنسانتره و ارزش غذایی آنها

دردنیا بیش از 15000 نوع مواد علوفه ای موجود است که بخش هایی ازآن درتشکیل کنسانتره نقش داشته ومتاسفانه درمملکت ما تنها از تعداد انگشت شماری بهره گیری می شود که این اقلام نیز عبارتند از:
 

ذرت: دانه ذرت یکی از انواع دانه های غلات است که به واسطه فراوانی نشاسته درآن ، ارزش غذایی نسبتاً زیادی دارد و از رو درجیره دام وطیور به عنوان ماده اولیه انرژی زا به مقدار زیاد مورد استفاده قرار می گیرد. ذرت، خوش خوراک بوده و قابلیت هضم آن بالاست وبندرت سبب ایجاد مشکلات تغذیه ای می شود.

دانه ذرت برحسب گونه و ارقام، متفاوت بوده و دارای رنگ های زرد، سفید و قرمز می باشدکه دانه زرد آن مصرف بیشتری دارد وسرشار از کارتینوئید (پیش ساز ویتامین A ) است . ذرت بطورمعمول حاوی 14 درصد رطوبت ، 8 درصد پروتئین، 5/3 درصد چربی و 7/2 درصد فیبر می باشد. از نظر مقدار پروتئین، کلسیم و فسفر، فقیرتر ازدانه های دیگر است ولی مجموع مواد مغذی قابل هضم (TDN) آن دربین غلات بالاترین مقدار است. همچنین دانه ذرت از نظر دو اسید آمینه ضروری لیزین و تریپتوفان فقیر می باشد. ذرت درتغذیه گوساله شیرخوار، غله اصلی است. میزان انرژی خالص ذرت برای گاوهای شیری حدود 2 مگا کالری وانرژی متابولیسمی آن برای طیور حدود 2/3 مگاکالری درکیلوگرم است.
 

جو: پس از گندم، جو متداولترین غله، بخصوص درمناطق معتدل وسرد محسوب شده و پروتئین آن درحدود 12-10 درصد وفیبر آن (مواد غیر قابل هضم)حدود 4/5 درصد می باشد. جو فاقد ویتامینA وD بوده وحدود 50-30 درصد کنسانتره را تشکیل می دهد.
 

سبوس گندم: سبوس گندم بسته به نوع گندم حاوی 16-5/12 درصد پروتئین خام و 6/4 درصد چربی و حدود 10 درصد فیبر خام می باشد. ارزش پروتئین سبوس بیشتر از ذرت و آرد گندم بوده ولی به پای دانه های روغنی بخصوص سویا نمی رسد. سبوس از دیگر مواد، فسفر بیشتری داشته(حدود 20/1 درصد) ولی از لحاظ کلسیم فقیر و حاوی حدود 14/0 درصد می باشد.

تفاله چغندر قند: غذایی حجیم و خوشمزه و ارزان می باشد که دارای مواد قندی زیاد بوده و حدود 6/9 درصد پروتئین و 5/0 درصد چربی می باشد. از نظر کلسیم غنی و ازلحاظ فسفر ضعیف می باشد.

کنجاله تخم پنبه: مقدار پروتئین کنجاله پنبه دانه استاندارد شده حداقل 36 درصد و حداکثر 43 درصد می باشد. چربی دراین نوع کنجاله حدود 6 درصد بوده و مواد قابل هضم آن کمتر از کنجاله سویا می باشد. دارای حدود یک درصد فسفر و 2/0 درصد کلسیم می باشد.

کنجاله سویا: این ماده غذایی مقام اول را ازنظر پروتئین وارزش غذایی درپروتئین های گیاهی دارا می باشد و دارای 46-41 درصد پروتئین خام وحدود 3/5 – 1 درصد چربی (بسته به روش روغن کشی)می باشد. کنجاله سویا دارای 29/0 درصد کلسیم و 66/0 درصد فسفر می باشد. کنجاله سویا از نظر اسید آمینه متیونین فقیر است.

ملاس چغندرقند: ملاس ماده ای انرژی زا است که ازمازاد کارخانه های قند به دست می آید. ملاس از نظر انرژی وموادقندی غنی می باشد وباعث خوشخوراکی و چسبندگی دانه های ریز و پودری مثل ویتامین های موجود درکنسانتره می شود.

مکمل دامی: ترکیبی از مواد معدنی است واگر چه دام به مقدار کم به آن نیازمند است اما اگر همین مقدار کم به بدن دام نرسد چرخه حیاتی اش را به خطر خواهد انداخت.

نمک: جهت تامین مواد معدنی مورد نیاز دام وهمچنین تحریک اشتهای دام به کار می رود و از سنگ نمک تهیه می شود.

زئولیت: درفرآیند هضم وجذب غذا و افزایش تولید، نقش آفرینی می کند

اوره: اوره به عنوان جانشین پروتئین، ازمواد ازته ساده وارزان قیمت می باشد که درسیستم گوارشی گاو تبدیل به پروتئین می شود. کارشناسان معتقدند اوره وقتی موثر است که به مقدار کافی مواد نشاسته ای(غلات) و مواد قندی درجیره وجود داشته باشد. مقدار اوره درکنسانتره معمولاً درحدود 1 درصد می باشد.

ناگفته نماند که دربعضی از فرمول های کنسانتره که برای گوساله های جوان و یادام های با بازده بالاتهیه می شود از مواد دیگری نظیر پودر ماهی نیز برای تنظیم جیره استفاده می شود.


اهمیت مصرف کنسانتره دررابطه با تولید شیر

پس از زایمان، مقدار تولید شیر بتدریج اضافه می شود تا اینکه درهفته چهارم تا ششم به حداکثر تولید خود می رسد و سپس بتدریج ا زاین مقدار تولید کم شده تا زمانی که گاو را خشک کرده وبرای زایمان بعدی آماده می کنند. میزان تولید شیر درمدت 305 روز شیرواری ، با نحوه تغذیه رابطه مستقیم دارد. یعنی تغذیه صحیح باعث بالارفتن تولید شیر شده ودرزمان کاهش شیر، این کاهش با افت کمتری ادامه خواهد یافت. بنابراین دراوایل دوره شیردهی، مصرف کنسانتره از عوامل ضروری و موثر برای ازدیاد تولید شیر، درطول دوره شیردهی است.
 

دردو ماه آخر آبستنی به دلیل رشد جنین وفشار روی شکمبه وتغییرات هورمونی ناشی از زایش، دام غذای کمتری مصرف می کند. پس از زایمان با وجود اینکه رحم به حالت طبیعی خود برمی گردد و میزان مصرف علوفه، بتدریج افزایش می یابد ولی این مقدار تکافوی میزان تولید شیر را نمی کند، درنتیجه باید حداقل 55 درصد جیره غذایی گاو را کنسانتره تشکیل دهد تا علاوه بر رسیدن به اوج تولید، علیرغم اشتهای کم حیوان، تامین کننده نیازهای دام نیز باشد.


اهمیت مصرف کنسانتره دررابطه با پروار گوساله ها

پس از تولید گوساله، بسته به نظر دامدار که قصد دارد آن را پروار کند ویا گوساله ماده را برای جانشینی درگله نگهداری نماید، میزان مصرف غذا بسیار مهم می باشد. چرا که میزان رشد روزانه گوساله های پرواری رابطه مستقیم با میزان مصرف خوراک دارد. همچنین درگوساله های جایگزین که به عنوان تلیسه ودرنهایت گاو شیری درگله باقی خواهند ماند، میزان مصرف غذا بسیار اهمیت دارد.
 

مصرف کنسانتره درجیره گوساله های جوان از آخر هفته اول تولد ضروریست . البته هیچگاه نباید فراموش کرد که حتماً درساعات اولیه تولد باید آغوز یا ماک را به گوساله خوراند. برنامه ریزی صحیح درکنار مصرف کنسانتره دامی درواحدهای پرواربندی باعث افزایش وزن روزانه بین 1200 تا 1500 گرم درگوساله می شود.
 

اهمیت مصرف کنسانتره درگوسفندان داشتی و پرواری

معمولاً سه هفته قبل از قوچ اندازی درگله از کنسانتره دامی به منظور بالا بردن میزان بره زایی میش استفاده می شود که به این عمل فلاش کردن (فلاشینگ) می گویند. این عمل به منظور بالا بردن توانایی جفتگیری قوچ ها نیز انجام می شود. دراین حالت معمولاً روزانه 100 تا 300 گرم کنسانتره دراختیار دام قرار می دهند و سپس قوچ اندازی انجام می گیرد. بعد از مرحله قوچ اندازی دردوران اولیه آبستنی ، مصرف کنسانتره کاهش می یابدو مجدداً در6 هفته قبل از زایمان، تغذیه با کنسانتره افزایش می یابد. باید یادآور شد که 60 درصد رشد جنین درهمین 6 هفته صورت می گیردوچون وزن بره درزمان تولد با رشد بره، بعد از تولد رابطه مستقیم دارد، لذا مصرف کنسانتره اقتصادی ترین روش تولید است. بنابراین مصرف کنسانتره درصورت نبودن بیماری درگله و تغذیه صحیح با آن درهفته های آخر آبستنی، تعیین کننده ازدیاد وزن تولد، تضمین کننده رشد مناسب بعد از تولد، بالارفتن قابلیت دفاع درمقابل بیماریها و ازدیاد شیر درمیش ها می شود.
 

بعد اززایمان 70-50 درصد جیره میش را کنسانتره تشکیل می دهد که این میزان بستگی به تعداد بره های متولد شده دارد. البته دریک قلوزاها تغذیه با کمتر از 50 درصد کنسانتره برای مدت 6 هفته بعد از زایمان را می توان ادامه دارد.
 

دربره پرواری بعد از دوره شیر خواری، بره ها با جیره های حاوی 80 تا 90 درصد کنسانتره تغذیه می شوند تا به وزن مناسب کشتار برسند. تجربه ثابت کرده است که مصرف کنسانتره درگوسفند داری ها سبب افزایش وزن روزانه 200 تا 250 گرم می شود. البته این امر بستگی به نژاد ، وزن ، سن و جنس هم دارد.


نکات مهم درمصرف کنسانتره

اگر چه مصرف کنسانتره توصیه می شود ، اما باید توجه دامداران عزیز را به این نکات که از اهمیت ویژ ه درتغذیه دام برخوردارند جلب نمائیم:

چنانچه کنسانتره دامی برای اولین بار جهت تغذیه دام نشخوارکننده قرارگیرد، باید بصورت آهسته وبتدریج به جیره غذایی دام افزوده شود تا جایگزین مواد خوراکی قبلی گردد.(حداقل 2 هفته)
 

درگوسفندان به دلیل حساسیت بیشتری که به تغییر ناگهانی جیره غذایی دارند، تغییر جیره باید آهسته تر و در زمان طولانی تری انجام یابد. درمواردی که ضروریست تغییرات جیره سریعاً اعمال گردد، باید از واکسن آنتروتوکسمی استفاده نمود. این واکسن زمانی که حیوان از اصطبل برای چریدن علف سبز به دشت انتقال می یابد تزریق می شود.

درابتدای تغذیه با کنسانتره، مقداری کاهش درتولید شیر و یا توقف رشد روزانه دام مشاهده می گردد. این مسئله امری طبیعی بوده و ناشی از تغییر جیره خوراکی می باشد. اگر تغییرات تدریجی باشد این مورد هم مشاهده نمی شود. درصورت تداوم مصرف خوراک جدید یا عادت یافتن دستگاه گوارش دام، این تغییرات برطرف شده و تولیدات دام اندک اندک رو به فزونی خواهد گذاشت.

به طور کلی درپرواربندی بخصوص درگوساله های پرواری، برای افزایش وزن روزانه 1500-1200 گرم، 80-70 درصد جیره، کنسانتره و مابقی علوفه خشبی است.

با افزایش توان ژ نتیکی گاو برای تولید شیر هرقدر تولید بالاتر برود، مقدار خوراک کمتری برای هرکیلوگرم شیر لازم است.

معمولاً جیره گاو شیری از 40% علوفه و 60% کنسانتره تشکیل می شود.

از نظر رطوبت، هرسه کیلو سیلوی ذرت تقریباً برابر با یک کیلو علوفه خشک می باشد. بنابراین پیشنهاد می گردد درصورتی که ذرت سیلو شده وجود ندارد، به جای هر سه کیلو سیلوی ذرت علوفه ای 5/1-1 کیلوگرم به میزان علوفه خشک جیره افزوده شود.

چون مصرف بیش از اندازه مواد کنسانتره ای به تنهایی ممکن است به سلامتی دامها صدمه بزند، بنابراین سعی کنید همیشه کنسانتره را با علوفه های خشبی به دام بدهید.

درمزارع پرواربندی گوسفند نیز با توجه به سن و میزان رشد روزانه گوسفندان می توان مقدار کنسانتره مصرفی را بین 300 تا 500 گرم درنظر گرفت و متناسب با رشد و سن دام تا مرز یک کیلوگرم افزایش داد.

چون کنسانتره های تولیدی برای دامهایی با تولیدات مختلف ونیاز های متفاوت تهیه شده، توصیه می شود از کنسانتره ای که دارای نزدیک ترین مشخصات به نیاز غذایی دام مورد پرورش شماست استفاده نمائید.

توصیه می شود درماههای سرد سال درجیره های مصرفی ا زمقداری ملاس چغندر ویا نیشکر برای تامین کسری انرژی مورد نیاز دام استفاده شود، اما میزان آن ازحد متعارف بیشتر نشود.

برای جبران کمبود مواد معدنی جیره، همچون کلسیم و فسفر از سنگ نمک و آجرهای مکمل معدنی لیسیدنی درآخورهای دام بهره گیری شود.


رشد کامل دام با مصرف کنسانتره متعادل میسر می شود.

نحوه ساخت کنسانتره چگونه است؟

شاید این سوال برای بسیاری از افراد که با کنسانتره سرو کار دارند پیش آمده باشد که اصولاً اگر ساخت کنسانتره تنها اختلاط برخی از مواد خوراکی است، چرا دامداران ، خود مبادرت به تهیه آن نمی نمایند؟ دراینجا لازم است تا شمه ای از نقش کارخانجات درتولید کنسانتره، صحبت به میان آید. ساخت کنسانتره به روش صحیح تنها بوسیله دستگاههای مجهز درکارخانجات خوراک دام امکان پذیر است. چنانچه بخواهیم ساخت کنسانتره را توضیح دهیم باید بگوییم که اختلاط نسبی خاص ازمواد خوراکی با یکدیگر می باشد.

تفاوت کنسانتره های ساخت کارخانجات با کنسانتره های تهیه شده به طرق متفرقه

اخیراً دیده شده که برخی از دست اندرکاران بخش دامپروری با اقدام به تولید مخلوطی از چند ماده خوراکی ادعای تولید کنسانتره داشته و برخی از دامداران ساده دل و زود باور با خرید از محصولات غیر استانداردآنها فریب خورده و بناچار دچار خسران و خسارت گردیده اند. باید دقت داشته باشید که ساخت هر نوع کنسانتره اعم ازدام، طیور و آبزی، نه تنها نیاز به تخصص داشته بلکه باید از تجهیزات و دست آوردهای تکنولوژی کافی بهره مند باشد. برای روشن شدنموضوع به تفاوت هایی که فی مابین این دو روش وجود دارد اشاره می شود:



1- نکته بسیار مهم درساخت کنسانتره، نظارت و تنظیم فرمول آن است. دربیشتر موارد دامدارانی که به اختلاط این مواد مبادرت می ورزند، به دلیل عدم آگاهی درست از نیازمندیهای دام، مشخصات هریک ازمواد خوراکی مورد مصرف و اثر مواد بر روی یکدیگر، نسبت های مربوطه را رعایت ننموده و درنتیجه ثمره خوبی نیز از دسترنج خود دریافت نمی نمایند.

پرواربندی گوسفندان

مقدمه

پرواربندی گوسفند، فن افزایش وزن دام دریک دوره زمانی مشخص و کوتاه است. هدف اصلی پرواربندی، ذخیره چربی درداخل بافتهای عضلانی می باشد. با انجام پرواربندی مناسب، گوشت گوسفند ترد، خوش طعم و آبدار می شود. درایران نژادهایی ازگوسفند وجود دارند که از نظر تولید گوشت و پرواربندی بسیار مناسب هستند و با تغذیه مناسب می توان میزان مرغوبیت گوشت آن ها را بهبود بخشید.

پرواربندی بره های جوان:

دراین روش گوسفندان را پس از سن شیرخوارگی درزمانی که وزن بره 20 تا 25 کیلوگرم می باشد، بایستی برای پرواربندی آماده و یا خریداری نمود. مدت اجرای پرواربندی حدود 100 روز است و بره ها پس از رسیدن به وزن 40 تا 50 کیلوگرم، درسن 6 تا 8 ماهگی کشتار می شوند.

پرواربندی گوسفندان بالغ وپیر:

معمولاً گوسفندان بالغ وپیر برای پرواربندی مناسب نیستند زیرا رشد آن ها کامل شده است. اما برای بالا بردن مرغوبیت لاشه های میش و قوچ های پیر ومازاد گله می توان آن ها را مدت یک ماه درآغل نگهداری کرد. دراین دوره گوسفندان تغذیه کافی شده و از حالت لاغری بیرون آمده وروانه کشتارگاه می شوند.(شکل 1)

  شكل 1-تغذيه كامل گوسفندان پير به مدت
يك ماه آنها را براي كشتار آماده مي نمايد.

 

مشخصات گوسفند پرواری:

چون هدف از پرواربندی، تولید کم هزینه و اقتصادی گوشت است، لذا باید به موارد زیر توجه شود

1 - نژادهای سنگین وزن مانند نژاد مهربانی برای پرواربندی مناسب بوده زیرا قدرت رشد بیش تری دارند

2- گوسفند های کوتاه اندام برای پرواربندی بسیار مناسب می باشند. این گروه دارای سینه ای عریض و مربعی شکل بوده و دست و پای آن ها کوتاه و نزدیک به زمین است.

3- بهترین سن برای شروع پرواربندی سن 4 تا 5 ماهگی و پایان آن 8 تا 9 ماهگی است . دراین محدوده سنی ، گوسفندان بهترین بازده تغذیه ای را دارند.(شکل 2).

 

  شكل 2 - انتخاب گوسفندان براي پروار بندي

خصوصیات گوسفند نژاد مهربان:

این نژاد جزء گوسفندان سنگین وزن کشور وزادگاه اصلی آن، منطقه کبودرآهنگ دراستان همدان است. بدن این گوسفند بجز درناحیه زیر گلو وزیر شکم پوشیده از پشم وعمدتاً رنگ آن قهوه ای تا خرمایی می باشد. استخوان بینی برآمده، چشم ها مورب، سوراخ بینی گود و نزدیک، به هم، گوش لاله ای شکل و دنبالچه دوکی شکل با دنبه پیوسته از مشخصات ظاهری این نژاد است(شکل 3)

 

شكل 3 - گوسفند نژاد مهربان

  تغذیه گوسفند پرواری نژاد مهربان:

گوسفند پرواری برای زنده ماندن به مقداری غذا نیاز دارد که به آن جیره نگهداری می گویند. هم چنین به میزان غذایی که دام برای تولید گوشت مصرف می نماید جیره تولیدی می گویند. لذا دردام پرواری نیاز غذایی آن جمع جیره نگهداری و جیره تولیدی می باشد.مواد خوراکی مورد استفاده تغذیه گوسفند، علوفه های سبز ، ریشه وغده محصولات، مازاد محصولات کشاورزی و مازاد کارخانجات صنایع تبدیلی کشاورزی می باشد.علوفه های سبز، دارای حجم زیاد، فیبر فراوان وانرژی کمی هستند و برای تغذیه گوسفند پرواری به تنهایی قابل استفاده نمی باشند. بنابراین از مواد دیگری که دارای انرژی زیاد، حجم و فیبر کم هستند و به آن مواد کنسانتره گفته می شود، بایستی به عنوان مکمل غذایی استفاده گردد(شکل4)

 

شكل 4 - استفاده از مكمل هاي غذايي براي بره هاي پرواري

مواد قابل استفاده درتغذیه گوسفند پرواری

1- دانه جو اگر بصورت بلغوری خورانده شود، یکی از منابع تامین انرژی برای دام است

2- کاه ساقه خشک تیره غلات و حبوبات است که پس از کوبیدن وجدا کردن دانه بدست
می آید . از نظر مواد غذایی بسیار ضعیف است. برای گوسفند پرواری کاه بایستی با کود اوره غنی سازی شود

3- سبوس، غشاء خارجی دانه غلات است که ارزش غذایی زیادی دارد، برای دام سهل الهضم وملین ودارای فسفر زیادی است

4- کنجاله مازاد کارخانجات روغن کشی بوده که مهم ترین آن، کنجاله تخم پنبه و کنجاله سویا است. این ماده پروتئین زیادی دارد و یکی از اساسی ترین مواد درخوراک گوسفند پرواری می باشد

5- تفاله وملاس چغندر، مازاد کارخانجات قند است و به علت قندی بودن و خوش خوراک کردن مواد غذایی برای پرواربندی بسیار مناسب می باشند

6- یونجه برای دام خوش خوراک است و از نظر پروتئین ، کلسیم و ویتامین بسیار غنی است. ارزش غذایی برگ یونجه بیش تر از ساقه آن است لذا زمان و نحوه برداشت آن تاثیر زیادی روی ارزش غذایی آن دارد.(شکل 5)

شكل 5 - مخلوطي از دانه جو،كاه ،سبوس ،كنجاله ،تفاله و ملاس چغندر و يونجه

  نیاز غذایی دام پرواری:

الف- انرژی به وسیله مواد غذایی تامین شده و برای نگهداری بافت های بدن، فعالیت های حیاتی و رشد و نمو صرف می شود. چنان چه انرژی مورد نیاز دام تامین نشود، علایم ظاهری کمبود، مانند لاغری و عدم تناسب اندام بروز می کند

ب- پروتئین از طریق مواد غذایی تامین می شود و وجود آن برای رشد و نمو دام ضرورت دارد. کنجاله دانه های روغنی و یونجه از مهم ترین منابع تامین پروتئین هستند

ج- آب برای گوسفند پرواری بسیار ضروری و متوسط مصرف آن 3 تا 5 لیتر در روز است.

د- مواد معدنی مانند سدیم، کلسیم، فسفر، ید و آهن برای رشد ونمو دام ضروری است. برای تامین نمک مورد نیاز دام بهتر است ازسنگ نمک استفاده شود.

ه- ویتامین ها برای فعالیت های عادی ضروری هستند. بخصوص ویتامین D که درجذب کلسیم وفسفر نقش دارد. کلسیم و فسفر در رشد اسکلتی دام بسیار موثر هستند.

جیره غذایی مورد نیاز گوسفند پرواری:

مقدار غذایی که در24 ساعت دراختیار دام قرار می گیرد تا دام بتواند به فعالیت های خود ادامه داده و تولید شیر داشته باشد، جیره غذایی گفته می شود. جیره غذایی متعادل مخلوطی از چند ماده خوراکی است که دارای مقدار و نسبت صحیحی از انرژی و مواد مغذی مختلف بوده و
چنان چه روزانه و به میزان کافی دراختیار دام قرار گیرد، احتیاجات آن را از نظر انرژی ، پروتئین، موا معدنی وسایر مواد مغذی درمدت 24 ساعت تامین می کند(شکل 6)

 

شكل 6 -محاسبه جيره غذايي مورد نياز بره هاي پرواري

اصول تهیه جیره متعادل:

برای تهیه یک جیره متعادل باید از میزان احتیاجات گوسفند به مقدار ماده خشک ، انرژی ، پروتئین ومواد مغذی اطلاع داشت. جیره غذایی ضمن خوش خوراکی، قابل هضم بودن ومقوی بودن بایستی از نظر اقتصادی نیز باصرفه باشد و چون گوسفند یک حیوان نشخوار کننده است، وجود مقدارکافی مواد خشبی درجیره ضروری است. مواد خوراکی مورد استفاده درپرواربندی گوسفند نژاد مهربان شامل یونجه، جو بلغور شده، کنجاله تخم پنبه ، سبوس گندم، تفاله خشک چغندر قند و کربنات کلسیم است.برای هر راس دام، مقدار خوراک مصرفی درهرروز 1300 گرم است. نسبت ترکیب کنسانتره وعلوفه به ترتیب 780 گرم و 520 گرم بوده بطوریکه کنسانتره ویونجه را کاملاً با هم مخلوط کرده ودرسه نوبت صبح، ظهر و عصردراختیار بره ها قرار داده می شود. برای عادت کردن بره ها وجلوگیری از مشکلات گوارشی ناشی از خوراک مصرفی، تغییر جیره بایستی به تدریج وطی یک هفته تا ده روز انجام شود. درماه دوم پرواربندی مقدار خوراکی مصرفی 1600 گرم می شود بطوری که برای هر بره 1280 گرم کنسانتره و 320 گرم یونجه به صورت مخلوط درسه وعده داده می شود. دریک طرح تحقیقی – ترویجی که برای بررسی اثر تغذیه برافزایش وزن بره های نژاد مهربان دراستان همدان انجام شد، بره ها طی سه ماه با ترکیب مواد جدول 1 تغذیه شدند که افزایش وزن بره ها و ماده خشک مصرفی برای اطلاع درجدول 2 آمده است.

جدول یک: ترکیب کنسانتره ودرصد هریک از مواد غذایی

ردیف	ماده خوراکی	درصد
1	جو بلغور شده	53
2	کنجاله تخم پنبه	10
3	سبوس گندم	3/11
4	تفاله خشک چغندر قند	26
5	کربنات کلسیم	7/0

جدول دو: نسبت کنسانتره به علوفه درجیره غذایی بره های پرواری و افزایش وزن دردوره پرواربندی

ماده	وزن زنده(کیلوگرم)	ماده مصرفی(کیلوگرم)	درصد کنسانتره	درصد یونجه
اول	30	300/1	60	40
دوم	40	600/1	75	25
سوم	50	600/1	80	20

 

زمان خاتمه پرواربندی:

اصولاً مدت پرواربندی یکصد روز است وهر زمان که اضافه وزن به دلیل اضافه شدن چربی بدن باشد بایستی پرواربندی خاتمه یابد. دراواخر پرواربندی ضریب تبدیل غذایی کاهش یافته وبه ازاء مصرف هر واحد جیره غذایی افزایش وزن بره ها اقتصادی نخواهد بود.

نکات مهم دیگری که درپرواربندی بایستی مورد توجه قرار گیرد:

1- چون خرید بره ها حدود 50 تا 70 درصد کل مخارج پرواربندی را تشکیل می دهد بنابراین درخرید بره دقت لازم صورت گیرد.

2- بره هایی را که دراواسط تابستان خریداری می شوند بهتر است تا اوایل پاییز درچراگاه ها یا پس چر مزارع چرا داده و سپس به جایگاه پرواربندی منتقل شوند

3- جیره غذایی بره های پرواری از نظر اقتصادی بایستی قابل صرفه باشد

4- سرعت رشد بره های نر بیش تر از بره های ماده است و راندمان لاشه آن ها بهتر است

5- از اخته کردن دام های پرواری خودداری نمایی زیرا هورمون های جنسی درسرعت رشد بره های پرواری بسیار موثر می باشند(شکل 7).

شكل شماره 7 - محاسبه وزن گوسفند در پايان پروار بندي

  خلاصه مطالب:

چاق کردن گوسفند با استفاده از جیره مناسب و اقتصادی درحداقل زمان را پرواربندی می گویند. هدف پرواربندی ذخیره چربی درداخل بافت های عضلانی می باشد. عمل پرواربندی دربره های جوان و گوسفندان بالغ و پیر انجام می شود. برای پرواربندی از نژاد سنگین وزن مانند نژاد مهربانی استفاده می شود. بهترین سن برای شروع پرواربندی سن 4 تا 5 ماهگی وپایان آن 8 تا 9 ماهگی است . درتغذیه گوسفند پرواری باید از علوفه خشبی و مواد کنستانتره استفاده نمود. گوسفند مهربان جزء نژادهای پرتوقع بوده وبرای پرواربندی آن بایستی جیره متعادل تهیه شود.

پروار بندی بره نژاد مهربان:

• چاق کردن گوسفند با استفاده از جیره مناسب درحداقل زمان را پرواربندی می گویند.
• برای پروار بندی از نژاد های سنگین وزن مانند نژاد مهربان استفاده می نمایند.
• بهترین سن برای پروار بندی سن 4 تا 5 ماهگی می باشد.
• مدت پروار بندی یکصدروز به طول می انجامد.
• درجیره غذایی دام پرواری بایستی به تامین انرژی ، پروتئين، آب ، مواد معدنی و ویتامین ها توجه کافی داشت.

منبع : http://www.damiran.com

بهداشت شير در جايگاه شيردوشي

بهداشت شير در جايگاه شيردوشي

 

گاوها براي شير دوشي بايستي به محل ديگري غيرازا اصطبل نگهداري دام برده شوند اين امر علاوه بررعايت بهداشت شير دوشي اولين برنامه تحريك گاو براي ترشح هورمون اكسي توسين ( Oxytocine) است كه سبب آزاد شدن شير و شل شدن پستان وعضلات حلقوي اسفنكتر و دوشيدن كامل شير در شير دوشي ميشود. رعايت بهداشت در سالن شيردوشي مهمترين مرحله توليد شير بهداشتي با بار ميكروبي كم ميباشد از اين لحاظ بايستي دقت داشت كه شير توليدي از دام سالم هميشه فاقد آلودگي است ودر صورتيكه مجراي پستان دام را قبلا”‌خوب ضدعفوني كرده باشيم در اينجا آلودگي شيربستگي به رعايت بهداشت و دستورالعمل هاي بهداشتي دارد. ديوارها و كف شير دوشي بايستي قابل شستشو و ضد عفوني باشد معمولا”‌سيماني يا كاشي كاري ميشود سالن شيردوشي بايستي داراي نور وتهويه كافي و درب و پنجره هاي توري دار داراي سيستم آب سرد وگرم كافي براي شستشو باشد. آب مورد استفاده اهميت زيادي در بهداشت شيردارد واز نظر فيزيكي بايستي پاك و عاري از آلودگيهاي ميكروبي باشد چرا كه بامید شستشو خود عامل انتشار آلودگي در شير وسيستم شيردوشي ميشود. بنابراين آزمايش آب قبل از استفاده ضروري است ودرصورت لزوم آنرا با كلروياسيستم تصفيه بايستي بهداشتي كرد.اگر از سيستم شيردوشي استفاده ميشود لوله هاي انتقال شير بايستي ازنوع استیل و مخازن نيز از نوع استيل باشد سيتم فاضلاب وهدايت آب پس از شستشو داراي شيب مناسب باشد.

ضوابط بهداشتي شيردوشي
هدف تعيين ضوابط و روشهاي صحيح دوشش شير از نقطه نظر بهداشتي است .
الف- مراحل مقدماتی دوشش:
1- آماده كردن دام 2- شستشو و تميز كردن پستان دام با آب ولرم حدود 40 درجه سانتيگراد همراه ماده ضدعفوني كننده به نحوي كه ضمن پاك كردن مواد خارجي و چربيهاي اطراف پستان دام . صدمه اي به اعضاء‌پوست پستان وارد ننمايد.
3- خشك كردن پستان پس از شستشو و تميز كردن با حوله يا دستمال كاغذي يك بار مصرف.
يادآوري : شستشوي و ضد عفوني پستان بايد در زمان كوتاه انجام گيرد ،‌تميز نگهداشتن محل نگهداري دام شيري بهترين راه كاهش زمان شستشو ميباشد.
4- خارج كردن قطرات اوليه شير از پستان (‌رگ گيري)‌به داخل يك ظرف یا بر روي صفحه مشبك ويا صفحه سياه بمنظور كنترل آلودگي پستان ها ،‌ وجود ناهنجاريها در شيرخام از قبيل خون ، ‌رنگ عادي ولخته انجام ميگيرد.
يادآوري : ‌رگ گيري موجب حصول اطمينان از بازكردن منافذ پستان وخروج شير اوليه كه ممكن است حاوي مقدار زيادي باكتري باشد صورت ميگيرد . بنابراين از ريختن آن برروي كف سالن شيردوشي بايد اجتناب شود.
5- شخص شيردوش بايدسالم وداراي ناخن كوتاه وعاري از هرگونه ابتلاء به بيماريهاي عفوني مزمن ومشترك بين انسان ودام باشد.
6- شخص شيردوش در زمان شيردوشي بايد ملبس به لباس كار مناسب شامل روپوش .كلاه.دستكش وچكمه باشد.
7- محل شيردوشي بايستي داري نوركافي و تهويه مناسب بوده و دوشش شير درمحيطي تميز وعاري از هرگونه گردو غبار و بو انجام گيرد.
8- شيردوشي بايد در محيطي ساكت وآرام انجام گيرد.
يادآوري : از هرگونه تغذيه دام درحين شيردوشي به منظور جلوگيري از ايجاد گردو خاك خودداري گردد.

ضوابط بهداشتي وفني تاسيسات شيردوشي

1- ميزان دوشش با دستگاه بستگي به وزن خوشه شيردوشي وارتفاع ظروف شيشه اي مدرج دارد.كه توصيه شده وزن خوشه شيردوشي بين 5/3-5/1 كيلوگرم وظروف شيشه اي پايين تراز سطح پستان دام واقع شوند.
يادآوري : ‌شير باقيمانده پس از دوشش در پستان دام ميتواند موجب بروز بيماري ورم پستان گردد.
2- به منظور جلوگيري از انتقال عفونت بين پستانها بايد با قطع مكش قبل از خارج سازي خوشه شيردوشي از جريان معكوس شيرداخل خوشه شيردوشي ممانعت كرد.
3- دستگاه شيردوشي بايد مرتبا”‌مورد بازرسي قرارگيرد.
4- حداقل يكبار در سال كل تاسيسات شيردوشي به وسيله يك فرد متخصص كنترل وبازرسي شود گزارش آن بمنظور رفع نواقص به دامدار و دامپزشكي ارائه گردد.
5- ابعاد سالن شيردوشي بايد متناسب با ظرفيت تعداد دام كه در هر وعده بايد دوشيده ميشوند بوده ودام بتواند به راحتي رفت آمد نمايد.
6- ديوارها بايد سطحي صيقلي وصاف داشته وقابل تميز كردن و غير قابل نفوذ بودن وداراي رنگ روشن باشد.
7- سالن شيردوشي بايد داراي تهويه مطلوب بوده ،‌در صورت استفاده از پنجره ها به اين منظور پنجره ها بايد مجهز به توري براي جلوگيري از ورود حشرات باشند .
8- كف سالن نيز قابل شستشو و ضدعفوني بوده وداراي كانال فاضلاب با شيب مناسب باشد.
9- چاله شيردوشي بايد داراي طول وعرض و ارتفاع مناسب وفاضلاب آن بقسمي باشد كه شستشوي سالن بسهولت انجام گرفته و بهيچوجه آب در محل جمع نگردد.
10- داراي آب گرم وسردكافي قابل شرب وتصفيه شده جهت شستشوي مرتب وسائل شيردوشي وحمل شير وهمچنين شستشوي پستان دام باشد.
11- موتور دستگاه دوشنده بايد دراتاق مخصوص كه دور از سالن شيردوشي بوده نصب ومجهز به سيستم صداگير باشد كه صداي آن دام را در موقع دوششي ناراحت ننمايد.
12- دستگاههاي شيردوشي بايد دراتاق شيردوشي متناسب با مقدار توليد شيرروزانه نصب شود.
13- سالن شيردوشي بايد مجهز به فضاي جهت توقف دام بوده تا در هنگام دوشش دام بدون حركت دراين اتاقكها قرار بگيرد.
14- كف سالن شيردوشي غير قابل نفوذ وقابليت تحمل بار اضافي به طور مثال مقرهاي شيردوشي را داشته باشد (‌مقر شير دوشي عبارت است از جايگاهي كه دام شيري در هنگام دوشش درآن مستقر ميگردد).
15- كف بايد با پوشش سخت مفروش شده غير لغزنده ومقاوم به مواد شيميائي باشد.
16- كليه سطوح داخلي ديوارها وسقف ها بايد كاملا”‌صاف و بدون پستي وبلندي بوده و به گونه اي طراحي شوندكه داراي استحكام كافي باشد و بار اضافي را بدون تغيير شكل تحمل كند.
17- سالن شيردوشي بايد قابليت دسترسي به تسهيلات جمع آوري وتوزيع دام شيري را داشته باشد.
18- ورودي وخروجي هاي سالن شيردوشي بايد به گونه اي ساخته شوند كه فقط يك دام شيري هم زمان قادر به عبور از آنها باشد واز هرگونه انقطاعي در حركت دام ممانعت بعمل آيد.
19- تعبيه حوضچه ضد عفوني در محل ورودي به سالن شيردوشي به طوري كه دام مجبور به عبور از آن باشد.
20- سالن شيردوشي بايد درمكاني احداث گردد كه خطر آلودگي شيرخام به حداقل برسد .
21- كليه ورودي هاي سالن شيردوشي بايد سنگفرش شده وقابليت شستشو و ضد عفوني را داشته وآب روي آن به طرف تجهيزات دفع فاضلاب الزامي است.
يادآوري : ‌شير گاو هائيكه تحت درمان با آنتي بيوتيك يا مواد هورموني ويا داروئي ديگر قرار گرفته اند تا زمان دفع باقيمانده دارو (‌براساس دستور كارخانه سازنده )‌قابل مصرف نمي باشد ونبايد با شير ساير دامها مخلوط گردد.
22- شير توليدي پس از دوشش بايستي ازصافي عبورداده شود تا ذرات خارجي موجود در شير گرفته شود
23- پس از انجام شيردوشي سالن و دستگاههاي شير دوشي بايستي شستشو و ضدعفوني گردد.
ضوابط شستشو و ضد عفوني دستگاههاي شيردوش
شستشوي دستگاههاي شيردوش ممكن است با دست يا با سيستم CIP شستشو در مدار بسته )CLEANINIG IN PLACE انجام گيرد كه درهرحال بايد نكات ذيل رعايت گردد:
1- قسمتهاي كه امكان بازكردن آنها وجود دارد مثل خرچنگي ،‌پستانك ها غلاف پستانك بايد پس از آخرين دوشش بازكرده وقطعه قطعه شستشو شوند.
2- در آب مورد مصرف براي شستشوي دستگاههاي شيردوشي نبايد به هيچ وجه از مواد كف كننده استفاده شود.
3- مواد شستشو و ضدعفوني كننده بايد در دمائي كه سازنده مواد توصيه نموده استفاده شود
4- شستشو داراي نظم مخصوص بوده كه ميبايستي توسط شخص شيردوش رعايت وانجام گردد.
5-درابتدا خط مسير عبور شير با آب سرد براي مدت چند دقيقه ،سپس با آب گرم وبعد با محلولهاي شيميائي شستشو كننده مخلوط با ضد عفوني كننده ويا بطور جداگانه شستشو وضدعفوني گردند.
6- در مرحله آخر با آب تميز وسالم وسردآثار وبقاياي مواد شستشو و ضد عفوني كننده را از مسيرخارج نمود.
7- عمل شستشو و ضد عفوني دستگاه در هروعده شيردوشي بلافاصله انجام شود .
يادآوري :آب مورد مصرف شستشوي دستگاههاي مورد استفاده دامداري بايد آب آشاميدني ومطابق استاندارد باشد. چنانچه شير توليدي را نتوان حداكثر ظرف مدت 2 ساعت به مراكز جمع آوري ويا كارخانجات منتقل نمود بايد هرچه سريعتر شيررا جهت سرد كردن به اتاق نگهداري شير انتقال داد وتا 8 درجه سانتيگراد خنك نمود واگر جمع آوري شيرروزانه نيست بايد دردماي 6 درجه سانتيگراد نگهداري شود. وقتي شير به كارخانجات صنايع لبني منتقل ميشود نبايد دماي آن بيش از 10 درجه سانتيگراد باشد.

راههاي ورود ميكروبها به شير خام در دامداري ها

راههاي ورود ميكروبها به شير خام در دامداري ها

مقدمه: شير مايع مترشحه از غده پستان پستانداران بوده.و به تنهايي قادر است تا سن معيني كليه احتياجات رشد و نگهداري نوزادان را فراهم سازد.
همچنين شير با داشتن پادتن هاي مورد نياز نوزادان انان را در مقابل بيماري ها ي عفوني مصون نگه ميدارد.
شیر دارای ترکیبات مهمی مانند (پروئینها ,چربیها,لاکتوز و املاح معدنی )ميباشد.

تعريف شير از ديدگاه فدراسيون بين المللي شير(IDF):
شير محصول مترشحه از غدد پستاني دام (گاو)پس از يك يا چند بار دوشش ميباشدبه شرطي كه دام سالم ؛از تغذيه مناسب برخوردار .و چيزي به شير اضافه يا كم نشده باشد.

شیر هنگام خروج از پستان معمولا دارای بار میکروبی کمی میباشد ولی در صورت عدم رعايت مسائل بهداشتي و وجود میکروبهای الوده کننده در محیط شیر دوشی و تجهیزات مربوطه الودگی ان بالا میرود در صورتی که تعداد میکروبها از 3000000 در هر ميلي ليتر تجاوز نماید فساد چربی,پروتئین,و قند شیر اتفاق میافتد . در شیرگاوهای مبتلا به ورم پستان بار میکروبی شیر ا افزایش مییابد.
بالا بودن بار ميكروبي در شير خام پيامدهاي زير را به دنبال دارد:
1-احتمال وجود ميكروبهاي بيماريزا
2-كاهش راندمان توليد فراورده هايي نظير پنير وماست و..(با توجه به آزاد شدن سموم و آنزيم هاي مخرب)
3-وضعيت ارگانولپتيك نامطلوب
4-افزايش ضايعات با توجه به خراب شدن محصولات
عوامل زيادي در كيفيت شير خام تاثير گذار ميباشند از جمله مهمترين عامل بار ميكروبي شير(توتال كانت) است كه در دامداري ها بايد مورد كنترل و پايش قرار گيرد .اكثر ميكروارگانيزم هاي موجود در شير خام در صورتي كه در شرائط مناسب از نظر دمايي قرار گيرند ميتوانند به سرعت رشد و تكثير كرده(هر 20 دقيقه يكبار) و در نهايت باعث فساد شير شوند.
عوامل موثر بر افزايش ميكروبها در دامداري ها:
بهداشت دام :
الف : ابتلا دام به بيماري هاي عفوني نظير سل ؛تب مالت و... همچنين اورام پستان كه بيشترين تاثير را از نظر افزايش بار ميكروبي در شير خام دارد.
ب : عدم شستشوي پستان قبل از شيردوشي : يكي از عوامل مهم در بالا رفتن بار ميكروبي شير خصوصا در دامداريهاي سنتي نشستن پستان دام قبل از شيردوشي مي باشد .
زدودن و تميز كردن موهاي پشت و اطراف پستان دام و شستشوي پستان با اب ولرم ( جهت تميز كردن و زدودن كثافات و مدفوع دام ) وپاك كردن ان با حوله تميز خشك مي تواند تا اندازه زيادي مانع نفوذ باكتريها به شير شود .
نكته قابل توجه اينكه 1 گرم از مدفوع دام مي تواند تا 40 ميليارد باكتري وارد شير نمايد .
نحوه دوشش دام :
الف : دستي :
در طي دوشش دام ( خصوصا با روش سنتي ) تميز نبودن دست شيردوش حائز اهميت بوده و مي تواند ناقل ميكروبهاي بيماريزا و غير بيماريزا به شير خام باشد .
طبق بررسيهاي انجام شده از طريق دست شير دوش تا 45 ميليون باكتري مي تواند به شير وارد شود . لازم است به منظور اگاهي از بهداشت شيردوشي جهت دامداران سنتي كلاسهاي اموزشي برقرار گردد .
ب:ماشين شير دوشي :
كم يا زياد بودن سرعت مكش دستگاه مي تواند باعث ايجاد ورم پستان در دام شود . توجه به اين نكته لازم است كه پس از هر دوشش گاو و قبل از اتصال مكنده ها به گاو ديگر مكنده (خرچنگي ) بايد با اب ولرم فاقد مواد ضدعفوني كننده شستشو يابد .
با توجه به اين نكته كه تعداد باكتريهادر ابتداي شيردوشي زياد مي باشد عمل جهش يا رگ گيري در ابتداي شيردوشي حتما بايد در هر دو روش  ( يكي از راههاي نفوذ باكتريها به داخل پستان از طريق اسفنگتر شيردوشي صورت گيرد . موجود در نوك پستانك بوده كه معمولا در هنگام نشستن دام بر روي زمين يا بعد از عمل شيردوشي اين اسفنگتر شل مي شود و لازم است پس از هر بار عمل شيردهي دام از نشستن دام به مدت حداقل 20 دقيقه جلوگيري نمود . )

ادوات شيردوشي :
الف :ظروف شير ( بيدون ـ دبه ) بايد كاملا تميز باشد . ظروف شيردوشي تميز شده معمولي تا 800000 باكتري به شير اضافه مي نمايد .
ب : ماشين شيردوشي. مسيرها. خرچنگي ها ؛جارشيردوشي وشيرسردكن كاملا با مواد ضدعفوني كننده و سپس با اب شستشو داده شود . بايد توجه نمود بقاياي مواد ضدعفوني كننده در مسيرها؛ جار وشيرسردكن باقي نماند زيرا باعث پايين اوردن كيفيت شير وعدم استفاده در توليدماست پنير وسايرمحصولات تخميري مي شود .
صاف كردن شير :
استفاده از تنظيف يا صافي بر روي بيدونها ظروف (دبه ) وشيرسردكن ها تا اندازه زيادي باعث جلوگيري از نفوذعواملي نظيرگردوخاك كاه وكلش وحشرات به داخل شير مي شود .
1 ليترهواي طويله تا 70 ميليون 1 گرم گردوخاك تا 78 ميليون 1 گرم كاه تا 10 ميليون و1 مگس افتاده در شيرتا 2 ميليون باكتري به شير خام اضافه مي نمايد.
سردكردن شير :
باتوجه به بالابودن دماي شير پس ازدوشش(37 درجه ) و امكان رشد ميكروبها ؛لازم است هر چه سريعتر اين دما تا حد قابل قبول (كمتر از 8 درجه)كاهش يابد. در بررسي كه در منطقه چونام كشور كره در خصوص نقش فرايند سردكردن شير بلافاصله پس از دوشش انجام شد مشخص گشت كه در صورت كاهش سريع دماي شير در فاصله 30 دقيقه پس از دوشش شمارش كلي ميكروبهاي شيرخام در دامداريها
از 105* 65/7-24/1 به 105* 46/ 5- 14/1
كاهش يافته است .

در تحقيقي ديگر اثر درجه حرارتهاي مختلف بر روي شير مورد بررسي قرار گرفته است.شير مورد ازمايش بلافاصله بعد از دوشش 500 باكتري در هر سي سي داشته كه بعد از 24 ساعت نگهداري در درجه حرارتهاي مختلف تعداد بار ميكروبي ان تغيير كرده است . كه در جدول زير مشاهده ميگردد.
دما تعداد كل ميكروبها در هر ميلي ليتر

5 درجه 2 هزار
10 درجه 7 هزار
15 درجه 5 ميليون
25 درجه 57 ميليون
35 درجه 800 ميليون

لازم به ذكر است كه دماي شير در اثناي سرد كردن نبايد به زير صفر درجه برسد زيرا اين عمل سبب دو فاز شدن شير وكاهش كيفيت ان مي شود .
تاخير در سرد كردن شير وعدم شستشوي مناسب شير سردكنها وپليت كولر باعث بالا رفتن بار ميكروبي شير مي شود .
نگهداري شير سرد شده به مدت زياد و سپس ارسال ان به كارخانجات ( حداكثر 24ساعت ) سبب رشد ميكروبهاي سرما دوست در شير مي شوند واين باكتريها خصوصا پسودوموناسها باعث ترشح انزيمهاي پروتئوليتيك وليپوليتيك مقاوم به حرارت در شير شده كه قادر است باعث فساد محصولات پاستوريزه واستريليزه شود. طي تحقيق از 27 دامداري در طول 6 ماه در خصوص نوع ميكروبهاي موجود در شير خام در ايالت نورماندي مشخص شد بيشترين تعداد ميكروبها را به ترتيب پسودوموناسها لاكتوكوكوسها و ميكروكوكها تشكيل مي دهند .

تانكرهاي حمل شير :
با توجه به بررسيهاي انجام شده تانكرهاي حمل شير نقش بسزايي را در بالا بردن بار ميكروبي شير بر عهده دارند . در تحقيقي كه به منظور تعيين وشمارش باكتريهاي كلي فرمي بر روي 131 تانكر حمل شير دامداريها ومراكز جمع اوري در منطقه داكوتاي شرقي وغربي صورت گرفته 62 درصد از نمونه هاي ازمايش شده را باكتريهاي كلي فرمي تشكيل مي دهند .
.
شستشو تانكرها با مواد ضدعفوني كننده ( مايع صابون ـ سود ) پس از هر بار تخليه شير وسپس آب كشي مطلوب ضروري به نظر مي رسد لازم به ذكر است كه در فصل تابستان در صورت شستشوي ناقص علاوه بر بالا رفتن بار ميكروبي با توجه به روزنه هاي موجود در سطح داخلي تانكرها امكان تخم ريزي مگسها وجود دارد و اين مگسها پس از مدتي به صورت كرمهاي ( لارو ) سفيد رنگ در سطح رويي شير قابل مشاهده مي باشند كه در صورت نگهداري لاروها در شرائط مناسب مگسهاي جوان ديده مي شوند همچنين لازم است جنس تانكرها از استيل دو جداره باشد .
آب مورد استفاده در دامداري :
ابي كه جهت شستشوي ظروف و لوازم مختلف مورد استفاده قرار مي گيرد بايد ويژگي هاي اب اشاميدني را داشته باشد. در صورت الوده بودن باعث بالا رفتن بار ميكروبي شير مي شود ميكروبهاي ابهاي الوده غالبا باعث غليظ و چسبناك شدن شير مي شوند از جمله بكتري هاي منتقله از آب آشاميدني ميتوان به پسودوموناسها , سالمونلا , شيگلا و ... اشاره كرد.